tvnpix
śledź nas na:
  • Google Plus
  • Instagram
  • RSS

75. rocznica powstania w getcie warszawskim

"To nie była walka o zwycięstwo. To była walka na rzecz zemsty, honoru"

zobacz więcej wideo »
"To nie była walka o zwycięstwo. 
To była walka na rzecz zemsty, honoru"
  • Powstańcy bez broniPowstańcy bez broni
  • 75 lat od powstania w getcie75 lat od powstania w getcie
  • Szewach Weiss: celem powstania w getcie była zemstaSzewach Weiss: celem powstania w getcie była zemsta
  • Syreny na cześć bohaterów powstania w getcieSyreny na cześć bohaterów powstania w getcie
  • Całe przemówienie Anny AzariCałe przemówienie Anny Azari
  • Całe przemówienie Andrzeja DudyCałe przemówienie Andrzeja Dudy
  • Całe przemówienie Ronalda LauderaCałe przemówienie Ronalda Laudera
  • "Niemcy zastosowali taktykę spalonych domów. Widziałem ludzi skaczących z okien""Niemcy zastosowali taktykę spalonych domów. Widziałem ludzi...
  • Ronald Lauder podczas 75. rocznicy powstania w getcie warszawskimRonald Lauder podczas 75. rocznicy powstania w getcie warszawskim
  • "Zaatakowali nas Żydzi i polscy bandyci". Prezydent cytuje kata getta"Zaatakowali nas Żydzi i polscy bandyci". Prezydent cytuje...
  • Anna Azari podczas 75. rocznicy powstania w getcie warszawskimAnna Azari podczas 75. rocznicy powstania w getcie warszawskim
  • "Oni nie chcieli przeżyć""Oni nie chcieli przeżyć"
  • Przeżył Auschwitz, a kiedy wrócił do Warszawy, "serce mu pękło"Przeżył Auschwitz, a kiedy wrócił do Warszawy, "serce mu pękło"
  • Symboliczna odbudowaSymboliczna odbudowa
Foto: tvn24 | Video: tvn24 Materiał magazynu "Czarno na Białym"

Żydowskie getto w Warszawie było największym w dziejach. Gdy po prawie trzech latach naziści zaczęli jego ostateczną likwidację, wybuchło powstanie. Bez broni i bez szans na powodzenie, żydowscy bojownicy stanęli naprzeciw hitlerowskiej machinie zagłady. Od tych wydarzeń mija 75 lat. Materiał magazynu "Czarno na Białym".

W 1941 roku jedna trzecia mieszkańców ówczesnej Warszawy znalazła się w getcie. Na czterech kilometrach kwadratowych zamknięto 460 tysięcy osób.

Jak mówi prof. Andrzej Żbikowski, historyk z Centrum Badań nad Zagładą Żydów, było to największe getto w dziejach narodu żydowskiego.

Większość jego mieszkańców już w 1942 roku trafiła do obozu zagłady w Treblince. Na początku 1943 roku Niemcy zdecydowali o ostatecznej likwidacji getta.

"Przed rozpoczęciem tej wielkiej akcji granice byłej żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej zostały od zewnątrz zamknięte kordonem, ażeby zapobiec wymykaniu się Żydów" - pisał w swoim raporcie Juergen Stroop, dowódca niemieckich oddziałów SS i policji.

"Jeden karabin, trochę pistoletów"

Getto było już wtedy mniejsze, ale za jego murami pozostawało wciąż około 60 tysięcy ludzi.

- Co zostawało? Albo czekać, co Niemcy z nimi zrobią, albo jakoś się przygotowywać i zgodnie z pewną ideologią organizować jakiś rodzaj samoobrony, ale na zasadzie już desperackiej: pokażemy, że nie tak łatwo jest nas zgładzić - tłumaczy powody wybuchu powstania prof. Żbikowski.

Na czele powstania stanął zaledwie 24-letni Mordechaj Anielewicz z Żydowskiej Organizacji Bojowej. - W sumie dostali podobno 50 pistoletów, trochę materiałów wybuchowych, trochę zapalników - wyjaśnia Żbikowski.

Do walki stanęli też młodzi ludzie zrzeszeni w Żydowskim Związku Wojskowym. - Prawdopodobnie mieli jeden karabin maszynowy, trochę pistoletów, amunicji. To oni dwa dni walczyli na placu Muranowskim - mówi prof. Żbikowski z Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

- Spektakularnie powiodła się akcja wywieszenia w centrali ŻŻW (Żydowskiego Związku Wojskowego) na placu Muranowskim flagi polskiej i żydowskiej. To tam, przy akcji ściągania tych flag, zginął podporucznik SS - opowiada prof. Żbikowski.

Po stronie niemieckiej codziennie ruszała do akcji armia dwóch tysięcy po zęby uzbrojonych żołnierzy, po stronie powstańczej walczyło około tysiąca słabo uzbrojonych bojowników.

Żbikowski, pytany, czy Niemcy spodziewali się takiego oporu, odpowiada: - Chyba nie.

Dlatego już drugiego dnia powstania wprowadzili taktykę spalonej ziemi, po której zostawały tylko zgliszcza.

"Czułam przez skórę palące się getto"

W getcie razem z rodzicami i rodzeństwem mieszkała Krystyna Budnicka. W kwietniu 1943 roku miała osiem lat.

- Powstania nie widziałam, bo byłam pod ziemią, ale czułam przez skórę palące się getto - wspomina. Z rodziną ukrywała się w bunkrze.

- Wtedy, kiedy się zaczęła akcja, to ja to już bardzo czułam, bo myśmy uciekali do kanału z tego upału.  Niemcy rzucali bomby gazowe - dodaje. Przeżyła tylko ona. W kanałach zginęli rodzice i siostra.

"Ludzie sobie wybrali drogę do śmierci"

Po paru dniach oporu zbrojnego już nie było. - Marek Edelman mówił, że on już po trzech godzinach tego drugiego dnia nie miał amunicji - zwraca uwagę prof. Żbikowski. - Powstańcy zostawili sobie ostatnie pojedyncze naboje, żeby popełnić samobójczą śmierć - dodaje.

8 maja w schronie przy ul. Miłej 18 samobójstwo popełnił przywódca powstania Mordechaj Anielewicz wraz z grupą kilkudziesięciu żołnierzy.

- To nie była walka o zwycięstwo. To było niemożliwe zwyciężyć. To była walka na rzecz zemsty, to była walka na rzecz honoru ludzkiego (...) Ludzie sobie wybrali drogę do śmierci - podkreśla Szewach Weiss, były ambasador Izraela w Polsce.

Według raportu Juergena Stroopa,  z rąk powstańców zginęło lub zostało rannych nie więcej niż 100 żołnierzy, Żydów - 15 tysięcy.

Symbolicznym końcem powstania było zburzenie Wielkiej Synagogi. 16 maja Stroop wysadził ją osobiście. Żydzi, którzy powstanie przeżyli, przeważnie trafiali do obozów. Tylko niewielkiej części udało się uciec i uniknąć śmierci. Wśród nich była Krystyna Budnicka, która trafiła do klasztoru pod Warszawą. Zakonnice ukrywały ją do końca wojny.

  • Raport Stroopa str. 189
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 189
  • Raport Stroopa str. 190
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 190
  • Raport Stroopa str. 191
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 191
  • Raport Stroopa str. 192
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 192
  • Raport Stroopa str. 193
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 193
  • Raport Stroopa str. 194
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 194
  • Raport Stroopa str. 195
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 195
  • Raport Stroopa str. 196
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 196
  • Raport Stroopa str. 197
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 197
  • Raport Stroopa str. 198
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 198
  • Raport Stroopa str. 199
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 199
  • Raport Stroopa str. 200
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 200
  • Raport Stroopa str. 201
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 201
  • Raport Stroopa str. 202
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 202
  • Raport Stroopa str. 203
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 203
  • Raport Stroopa str. 204
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 204
  • Raport Stroopa str. 205
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 205
  • Raport Stroopa str. 206
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 206
  • Raport Stroopa str. 207
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 207
  • Raport Stroopa str. 208
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 208
  • Raport Stroopa str. 209
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 209
  • Raport Stroopa str. 210
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 210
  • Raport Stroopa str. 211
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 211
  • Raport Stroopa str. 212
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 212
  • Raport Stroopa str. 213
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 213
  • Raport Stroopa str. 214
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 214
  • Raport Stroopa str. 215
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 215
  • Raport Stroopa str. 216
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 216
  • Raport Stroopa str. 217
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 217
  • Raport Stroopa str. 218
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 218
  • Raport Stroopa str. 219
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 219
  • Raport Stroopa str. 220
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 220
  • Raport Stroopa str. 221
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 221
  • Raport Stroopa str. 222
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 222
  • Raport Stroopa str. 223
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 223
  • Raport Stroopa str. 224
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 224
  • Raport Stroopa str. 225
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 225
  • Raport Stroopa str. 226
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 226
  • Raport Stroopa str. 227
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 227
  • Raport Stroopa str. 228
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 228
  • Raport Stroopa str. 229
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 229
  • Raport Stroopa str. 230
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 230
  • Raport Stroopa str. 231
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 231
  • Raport Stroopa str. 232
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 232
  • Raport Stroopa str. 233
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 233
  • Raport Stroopa str. 234
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 234
  • Raport Stroopa str. 235
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 235
  • Raport Stroopa str. 236
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 236
  • Raport Stroopa str. 237
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 237
  • Raport Stroopa str. 238
    Fot. Jürgen Stroop/Instytut Pamięci Narodowej/Żydowski Instytut Historyczny
    Raport Stroopa str. 238
  • Raport Stroopa str. 189
  • Raport Stroopa str. 190
  • Raport Stroopa str. 191
  • Raport Stroopa str. 192
  • Raport Stroopa str. 193
  • Raport Stroopa str. 194
  • Raport Stroopa str. 195
  • Raport Stroopa str. 196
  • Raport Stroopa str. 197
  • Raport Stroopa str. 198
  • Raport Stroopa str. 199
  • Raport Stroopa str. 200
  • Raport Stroopa str. 201
  • Raport Stroopa str. 202
  • Raport Stroopa str. 203
  • Raport Stroopa str. 204
  • Raport Stroopa str. 205
  • Raport Stroopa str. 206
  • Raport Stroopa str. 207
  • Raport Stroopa str. 208
  • Raport Stroopa str. 209
  • Raport Stroopa str. 210
  • Raport Stroopa str. 211
  • Raport Stroopa str. 212
  • Raport Stroopa str. 213
  • Raport Stroopa str. 214
  • Raport Stroopa str. 215
  • Raport Stroopa str. 216
  • Raport Stroopa str. 217
  • Raport Stroopa str. 218
  • Raport Stroopa str. 219
  • Raport Stroopa str. 220
  • Raport Stroopa str. 221
  • Raport Stroopa str. 222
  • Raport Stroopa str. 223
  • Raport Stroopa str. 224
  • Raport Stroopa str. 225
  • Raport Stroopa str. 226
  • Raport Stroopa str. 227
  • Raport Stroopa str. 228
  • Raport Stroopa str. 229
  • Raport Stroopa str. 230
  • Raport Stroopa str. 231
  • Raport Stroopa str. 232
  • Raport Stroopa str. 233
  • Raport Stroopa str. 234
  • Raport Stroopa str. 235
  • Raport Stroopa str. 236
  • Raport Stroopa str. 237
  • Raport Stroopa str. 238

Podziel się:

Bądź na bieżąco:
  • Skopiowano do schowka

75. rocznica powstania w getcie warszawskim

Komentarze (0)

Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
Zaloguj się, aby dodać komentarz
Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
  • Udostępnij komentarz w:
  • ikona twitter
  • ikona facebook
  • ikona google plus
publikuj
Właśnie pojawiły sie nowe () komentarze - pokaż
Zasady forum
Publikowane komentarze sa prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN24 nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Pozostałe informacje