tvnpix
śledź nas na:
  • Google Plus
  • Instagram
  • RSS

100-lecie niepodległości

"Polskę, która powstała po pierwszej wojnie, uważał za swoje dzieło"

"Polskę, która powstała po pierwszej wojnie, uważał za swoje dzieło"
Foto: TVN24 | Video: tvn24 Felieton Brygidy Grysiak

Kształt terytorialny drugiej Rzeczpospolitej w dużej mierze był realizacją wizji Polski Romana Dmowskiego - podkreślał profesor Aleksander Hall w rozmowie z reporterką TVN24 Brygidą Grysiak w programie "Sto lat niepodległości" w TVN24.

Roman Dmowski w wieku 27 lat spędził pięć miesięcy w pawilonie X Cytadeli Warszawskiej za udział w demonstracji przeciwko carskiej władzy.

- Kiedy tutaj trafił w sierpniu 1892 roku, raczej już miał skrystalizowany plan, że ta droga do niepodległości musi być nieco inna niż wytyczali przodkowie: należy unikać nieprzemyślanych zrywów zbrojnych, budować najpierw naród nowoczesny - podkreślał Jan Engelgard, historyk z Muzeum Niepodległości w Warszawie.

Do wspomnień z Cytadeli Dmowski nigdy potem nie wrócił. Po wyjściu z więzienia założył Ligę Narodową. - Był niewątpliwie nacjonalistą. Kimś, kto się bardzo silnie identyfikował z polskością. Ale równocześnie był człowiekiem, który chętnie wyjeżdżał za granicę. Nie był zamknięty na wpływy cywilizacyjne, także odległe od europejskiego kręgu kulturowego - zauważał profesor Krzysztof Kawalec, historyk i biograf Romana Dmowskiego. - W Japonii na przykład Dmowski chłonął to, co było dookoła. Piłsudski się nudził - dodawał.

W 1904 roku Piłsudski i Dmowski spotkali się w Tokio na ulicy. Gdy trwała wojna rosyjsko-japońska, przez dziewięć godzin rozmawiali o tym, jak chcą walczyć o niepodległość Polski. Każdy chciał inaczej. Obiecali sobie, że nigdy tej rozmowy nie wykorzystają przeciwko sobie.

- Grupa Piłsudskiego rozpoczęła działalność quasi powstańczą czy terrorystyczną, jak zapowiadał, natomiast Dmowski prowadził politykę rozumnej ugody, jak też Piłsudskiemu się zwierzył - podkreślił profesor Kawalec.

Nie ma ani jednego ich wspólnego zdjęcia. Nie tylko dlatego, że spotykali się rzadko. - Można też sądzić - biorąc pod uwagę otoczenie każdego z nich, elektorat polityczny, że nie zaakceptowałby takiego wspólnego zdjęcia. Poczułby się zdradzony - zwrócił uwagę biograf Dmowskiego.

"Piłsudski i Dmowski wznoszą się ponad dzielące ich różnice"

- To jest czas, kiedy współpracują ze sobą pomimo różnic i wznoszą się ponad dzielące ich różnice z przeszłości. Piłsudski gra kartą antyrosyjską, Dmowski konsekwentnie stawia na zwycięstwo koalicji antyniemieckiej w wojnie. Od 1915 roku przenosi ciężar swojej działalności politycznej na Zachód - wskazywał historyk profesor Aleksander Hall.

Jako prezes Komitetu Narodowego zabiegał o poparcie dla wolnej Polski. Jego notatnik pełen był zapisków o spotkaniach. Wśród nich - spotkanie z prezydentem Stanów Zjednoczonych.

Roman Dmowski razem z Ignacym Paderewskim negocjował z wielkimi mocarstwami i doprowadził do podpisania Traktatu Wersalskiego. - Tę Polskę, która powstała po pierwszej wojnie, uważał za swoją, za swoje dzieło - mówił profesor Kawalec. - Kształt terytorialny drugiej Rzeczpospolitej w dużej mierze był realizacją jego wizji Polski - dodawał profesor Hall.

"Nie był wodzem"

Mimo to Dmowski nie był nigdy tak znany jak Piłsudski. - Nie był wodzem. Nie wytwarzał dystansu w sposób sztuczny, chociaż dystans wytwarzał się sam za sprawą osobowości - zauważał profesor Kawalec.

- Bardzo krótko był przy władzy. Właściwie jedynie w 1923 roku przez kilka miesięcy był ministrem spraw zagranicznych. Był politykiem - dzisiaj byśmy powiedzieli - gabinetowym. Był to typ intelektualisty, który nie tylko był politykiem praktycznym, ale pisał - tłumaczył profesor Hall.

"Antysemityzm Dmowskiego wynikał z różnicy interesów"

Tak tworzył fundamenty polskiej endecji, nowego patriotyzmu. Jego prace tłumaczone na wiele języków od ponad 100 lat budzą ogromne emocje.

- Dmowski był antysemitą i tego faktu nie można kwestionować. Ten antysemityzm Dmowskiego nie wynikał z przyczyn rasowych (…) nie wynikał też z poczucia wyższości, ale z różnicy interesów  - zaznaczał profesor Hall.

- Nie traktował Żydów inaczej niż traktował inne grupy narodowościowe. Przypomnę, że Dmowski uważał, że narody rywalizują między sobą, że jest między nimi konkurencja i walka - zwrócił z kolei uwagę profesor Kawalec.

Dobro narodu znaczyło więcej niż wolność jednostki

Dlatego Dmowski nie chciał w Polsce mniejszości narodowych. Zakładał polonizację tych, którzy zostaną. Dobro narodu ważyło dla niego więcej niż wolność jednostki. Uważał, że demokracja się nie sprawdziła. Nigdy nie założył rodziny. Przyjaźnił się z bratem Józefa Piłsudskiego Bronisławem, a ostatnie lata swojego życia spędził w dworku rodziny Lutosławskich i Niklewiczów w Drozdowie.

Jego trumna była owinięta sztandarem. Na jego drugiej stronie widniało hasło: "Polska dla Polaków".

- "Polska dla Polaków" dla Dmowskiego znaczyła dwie rzeczy. Po pierwsze, że kształt terytorialny państwa polskiego musi być taki, w którym Polacy będą stanowić większość, że nierealny jest powrót do pierwszej Rzeczpospolitej. Że państwem polskim musi kierować i rządzić polska większość - tłumaczył profesor Hall.

"Dla niego naród był tą wartością najwyższą"

Profesor Andrzej Paczkowski z Instytutu Studiów Politycznych PAN, który był gościem w studiu programu "Sto lat niepodległości" ocenił, że pierwszy okres działalności Dmowskiego należy zapisywać "raczej pozytywnie". - Sformułował taką koncepcję, strategię wejścia w lud. Że to nie tylko inteligencja, nie tylko szlachta, ale drobnomieszczaństwo i przede wszystkim polska wieś powinna być wyniesiona do poczucia narodowego. Pierwsze dziesięć lat jego działalności na tym się koncentrowało - wskazywał.

Jak mówił, Dmowski uważał, że "nowoczesne państwo polskie, wtedy, kiedy powstanie, musi się opierać przede wszystkim na masie ludowej, na narodzie".

- Dla niego naród był tą wartością najwyższą - podkreślił.

Zaznaczył jednocześnie, że Dmowski w czasie I wojny światowej był mężem stanu, chociaż ten stan Polski był ubogi.

 

PROGRAM "STO LAT NIEPODLEGŁOŚCI":

Oglądaj
Program "Sto lat niepodległości" o Romanie Dmowskim
Wideo: tvn24 Program "Sto lat niepodległości" o Romanie Dmowskim
Materiały z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego www.nac.gov.pl

Podziel się:

Bądź na bieżąco:
  • Skopiowano do schowka

100-lecie niepodległości

Komentarze (0)

Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
Zaloguj się, aby dodać komentarz
Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
  • Udostępnij komentarz w:
  • ikona twitter
  • ikona facebook
  • ikona google plus
publikuj
Właśnie pojawiły sie nowe () komentarze - pokaż
Zasady forum
Publikowane komentarze sa prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN24 nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Pozostałe informacje

Sprawdź, czy zagraża Ci smog

TVN Meteo

Blizna jak pesel. Tak powstają portrety pamięciowe i progresywne

Jak stworzyć portret osoby, która zaginęła kilkanaście lat temu? Jakie elementy twarzy zmieniają się z wiekiem? Zobacz TOTERAZ.

INFORMACJE ZE ŚWIATA »

Maduro wyda setki milionów na szpitale. W tle protesty pielęgniarek

Maduro wyda setki milionów na szpitale. W tle protesty pielęgniarek

Prezydent Wenezueli Nicolas Maduro zatwierdził w sobotę inwestycje o wartości około 293 milionów euro (344 miliony dolarów) z przeznaczeniem na polepszenie systemu opieki zdrowotnej. Środki te zostaną przekazane prawie 300 publicznym szpitalom. zobacz więcej »

INFORMACJE SPORTOWE »

Parasol, któremu wiatr niestraszny

Idealny gadżet na letnie plażowanie. Zobacz TOTERAZ.

Jedno z najnowocześniejszych oceanariów świata w Cape Town, RPA (fot. Nic Bothma/EPA/PAP). czytaj dalej »