tvnpix
śledź nas na:
  • Google Plus
  • Instagram
  • RSS

100-lecie niepodległości

Foto: Domena pubiczna Wikipedia | Wideo: tvn24 Józef Klemens Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 r.

W TVN24 i TVN24 BiS oraz na portalu tvn24.pl przypominamy w tym roku polską drogę do niepodległości. Zapraszamy na serię programów, wywiadów i debat pt. "Sto lat niepodległości".

W 1926 roku jako jeden z pięciu i pół miliona Polaków podpisał "Deklarację o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych". Tak nasi rodacy dziękowali wówczas za pomoc USA po I wojnie światowej. Był wśród nich Cyprian Skwarek. W lutym skończy 102 lata. Nie żyje już żaden inny z jego szkolnych kolegów - sygnatariuszy dokumentu. Reportaż Brygidy Grysiak dla magazynu "Polska i Świat". (http://www.tvn24.pl)

Legiony Piłsudskiego

Poczucie humoru a la Charlie Chaplin, charyzma, siła charakteru, siła osobowości, umiejętność przekazywania swoich myśli - tak o Józefie Piłsudskim mówi jego wnuczka Joanna Onyszkiewicz w rozmowie z reporterką TVN24 Brygidą Grysiak. - Był człowiekiem chorym na Polskę - dodaje z kolei profesor Włodzimierz Suleja, biograf Piłsudskiego.

- Jeśli chcemy zrozumieć to, co działo się w Polsce w okresie międzywojennym, podczas II wojny światowej, a nawet po niej, to trzeba wiedzieć o Legionach - mówi profesor Andrzej Chwalba. Historyk opowiadał w programie "Sto lat niepodległości" o tym, jaką rolę odgrywały Legiony Polskie pod przewodnictwem Józefa Piłsudskiego w odzyskaniu niepodległości przez Polskę i jak wielki wpływ miały na wszystko, co się działo później w kraju.

Źródło: PAP Józef Piłsudski

Amerykańska pomoc

W 1926 roku jako jeden z pięciu i pół miliona Polaków podpisał "Deklarację o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych". Tak nasi rodacy dziękowali wówczas za pomoc USA po I wojnie światowej. Był wśród nich Cyprian Skwarek. W lutym skończy 102 lata. Nie żyje już żaden inny z jego szkolnych kolegów - sygnatariuszy dokumentu. Reportaż Brygidy Grysiak dla magazynu "Polska i Świat".

- To się szalenie rzadko zdarza, bo my na ogół nie lubimy naszych dobroczyńców - mówił o "Deklaracji Przyjaźni i Podziwu dla Stanów Zjednoczonych" amerykanista Zbigniew Lewicki. O tym, jak to się stało, że 5,5 miliona Polaków postanowiło wyrazić wdzięczność wobec Amerykanów opowiadali goście debaty "Sto lat niepodległości" w TVN24.

- Przez 125 lat niewoli Polacy zachowali swoją tożsamość, a w czasie I wojny światowej wielu Polaków patriotów było bardzo aktywnych. Stany Zjednoczone włączyły się w ten proces w szczególny sposób - podkreślił w rozmowie z Jackiem Stawiskim profesor Neal Pease, który zajmuje się historią Polski, także międzywojenną.

To był pierwszy raz, gdy zachodni przywódca tak jasno powiedział o niepodległości Polski. 100 lat temu Polski wciąż nie było na mapie. Wtedy, w styczniu 1918 roku, prezydent Stanów Zjednoczonych Thomas Woodrow Wilson przedstawił orędzie o powojennym ładzie na świecie. W 13. punkcie jasno stwierdził, że musi zostać utworzone niepodległe państwo polskie. Włączenie do orędzia sprawy polskiej to zasługa Ignacego Jana Paderewskiego. Pianista i kompozytor był wtedy bardzo popularny na Zachodzie i wykorzystywał to w dyplomacji. Reportaż dziennikarki TVN24 Brygidy Grysiak.

Walka o granice

Koniec I wojny światowej i niepodległość 11 listopada nie oznaczała, że Polska jest wolna i bezpieczna. Przez kolejne lata na wielu frontach Polacy walczyli o ostateczne granice II Rzeczpospolitej.

To była zasługa polskiej elity politycznej, ale i całego społeczeństwa polskiego, które wyjątkowo potrafiło się zmobilizować - wyjaśniał profesor Piotr Eberhardt, geograf z Polskiej Akademii Nauk, pytany o to, jak kształtowały się granice Rzeczpospolitej w 1918 roku. Wraz z reporterką TVN24 Brygidą Grysiak w kolejnej części cyklu "Sto lat Niepodległości" przedstawił ten przełomowy w polskiej historii proces.

Także dyrektor Muzeum Historii Polski Robert Kostro przypominał, że w listopadzie 1918 roku nie było jasności, co będzie należało do państwa polskiego.

Źródło: PAP Narodziny II Rzeczypospolitej

Dwie wizje

Kształt terytorialny drugiej Rzeczpospolitej w dużej mierze był realizacją wizji Polski Romana Dmowskiego - podkreślał profesor Aleksander Hall w rozmowie z reporterką TVN24 Brygidą Grysiak w programie "Sto lat niepodległości" w TVN24.

W 1904 roku Piłsudski i Dmowski spotkali się w Tokio na ulicy. Gdy trwała wojna rosyjsko-japońska, przez dziewięć godzin rozmawiali o tym, jak chcą walczyć o niepodległość Polski. Każdy chciał inaczej. Obiecali sobie, że nigdy tej rozmowy nie wykorzystają przeciwko sobie.

- Grupa Piłsudskiego rozpoczęła działalność quasi powstańczą czy terrorystyczną, jak zapowiadał, natomiast Dmowski prowadził politykę rozumnej ugody, jak też Piłsudskiemu się zwierzył - podkreślił profesor Krzysztof Kawalec, historyk i biograf Romana Dmowskiego.

Nie ma ani jednego ich wspólnego zdjęcia. Nie tylko dlatego, że spotykali się rzadko. - Można też sądzić - biorąc pod uwagę otoczenie każdego z nich, elektorat polityczny, że nie zaakceptowałby takiego wspólnego zdjęcia. Poczułby się zdradzony - zwrócił uwagę biograf Dmowskiego.

Nienowoczesna armia

Polska rozbudowywała się i modernizowała armię według wizji naczelnego wodza. - Józef Piłsudski był przekonany o skuteczności tej wizji armii, którą wypracował w czasie I wojny światowej - stwierdził w programie "Sto lat niepodległości" Andrzej Chwalba z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

- Po śmierci Piłsudskiego zrozumiano, że w porównaniu do innych armii, polska armia jest jednak niedoinwestowana, nienowoczesna, brakuje nowoczesnych broni, lotnictwa, broni pancernej - dodał.

Jak powiedział, w zakładach przemysłowych, zbrojeniowych, zaczęto produkować w szybkim tempie sprzęt potrzebny Polsce.

- Ale ze względu na szybki wybuch wojny, szybszy niż myślano - bo we wrześniu 1939 roku - polska armia tylko w pewnym stopniu została zmodernizowana. Niemiecka armia była armią zmechanizowaną, trudno było tę wojnę wygrać - podsumował profesor Chwalba.

Jaka Polska?

Gdy niepodległość została już zdobyta, trzeba było Polskę urządzić. Polska w listopadzie 1918 roku, budowana przede wszystkim przez lewicę z Józefem Piłsudskim na czele, odradzała się jako państwo zdecydowanie demokratyczne.

Tymczasem dla Polaków w 1918 roku nie było oczywiste, jaką demokrację chcieliby mieć we własnym kraju. - Powstało choćby pytanie, czy do współdecydowania o państwie dopuścić mniejszości narodowe - mówił prof. Andrzej Friszke.

Koniec końców okazało się, że II Rzeczpospolita przeszła drogę od postępowej demokracji do rządów autorytarnych.

Bohaterowie Niepodległej

Nie byłoby II RP bez wybitnych polityków, którzy ją kształtowali od początku, choć potem niekiedy ich drogi z władzą rozeszły się i to czasem dramatycznie.

Jedną z takich postaci był chłopski polityk Wincenty Witos, który w obliczu wojny polsko-bolszewiskiej Witos w 1920 roku jako premier stanął na czele Rządu Obrony Narodowego, by w 1931 roku zostać aresztowanym na polecenie Piłsudskiego.

Przyjacielem tego ostatniego, który stał się potem jego zagorzałym wrogiem był z kolei socjalista Ignacy Daszyński. Jak przeciwnik sanacyjnego reżimu umarł również Wojciech Korfanty, wielki bojownik o polskość Śląska.

Tak jak polskość Śląska musiała zostać wywalczona, tak też polskość Wielkopolski była okupioną krwią. I to z doskonałym skutkiem.

Sto lat Niepodległości »

Oglądaj
Sto lat Niepodległości
  • "To wielka postać, nie tylko Śląska, ale również Polski""To wielka postać, nie tylko Śląska, ale również Polski"
  • Profesor Grzegorz Nowik: każde powstanie jest romantyczneProfesor Grzegorz Nowik: każde powstanie jest romantyczne
  • 100-lecie niepodległości. Powstanie wielkopolskie100-lecie niepodległości. Powstanie wielkopolskie
  • Felieton dziennikarki TVN24 Joanny Hac w cyklu "Sto lat Niepodległości"Felieton dziennikarki TVN24 Joanny Hac w cyklu "Sto lat...
  • Profesor Andrzej Chwalba w programie "Sto lat niepodległości"Profesor Andrzej Chwalba w programie "Sto lat niepodległości"
  • Debata "Sto lat niepodległości". Stosunki polsko-francuskieDebata "Sto lat niepodległości". Stosunki polsko-francuskie
  • 100-lecie niepodległości. Ignacy Daszyński100-lecie niepodległości. Ignacy Daszyński
  • "Nie doceniamy niepodległościowego socjalizmu z 1918 roku""Nie doceniamy niepodległościowego socjalizmu z 1918 roku"
  • Charyzmatyczny przywódca socjalistów utorował Polsce drogę do wolnościCharyzmatyczny przywódca socjalistów utorował Polsce drogę do...
  • "Polska odrodziła się jako państwo demokratyczne""Polska odrodziła się jako państwo demokratyczne"
  • Debata "Sto lat niepodległości" w TVN24Debata "Sto lat niepodległości" w TVN24
  • "Sto lat niepodległości" o polskiej armii"Sto lat niepodległości" o polskiej armii
  • "Zrozumiano, że polska armia jest nienowoczesna, trudno było tę wojnę wygrać""Zrozumiano, że polska armia jest nienowoczesna, trudno było...
  •  Roman Dmowski i jego rola w historii Polski Roman Dmowski i jego rola w historii Polski
  • "Polska nigdy nie była krajem jednonarodowym""Polska nigdy nie była krajem jednonarodowym"
  • Zmiany w polskim społeczeństwie od 1918 rokuZmiany w polskim społeczeństwie od 1918 roku
  • "Społeczeństwo wyjątkowo potrafiło się zmobilizować". Jak zmieniały się granice Polski"Społeczeństwo wyjątkowo potrafiło się zmobilizować". Jak...
  • Józef Piłsudski - "człowiek chory na Polskę"Józef Piłsudski - "człowiek chory na Polskę"
  • Władza ludowa pamięć o Legionach zamazywałaWładza ludowa pamięć o Legionach zamazywała
  • "Formacja, która zapoczątkowała dzieje Rzeczpospolitej""Formacja, która zapoczątkowała dzieje Rzeczpospolitej"
Wideo: tvn24 "To wielka postać, nie tylko Śląska, ale również Polski"

Podziel się:

Bądź na bieżąco:

Komentarze (0)

Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
Zaloguj się, aby dodać komentarz
Dodaj komentarz do artykułu
domyślny avatar
  • Udostępnij komentarz w:
  • ikona twitter
  • ikona facebook
  • ikona google plus
publikuj
Właśnie pojawiły sie nowe () komentarze - pokaż
Zasady forum
Publikowane komentarze sa prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN24 nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Pozostałe informacje