12 marca 2010, 5:36

"Agora" kontra chrześcijanie i feministki

Foto: Forum Film | Video: Forum Film "Agora" Zwiastun filmu

Czy szykuje się kolejna religijna burza o film? Tym razem chodzi o „Agorę” Alejandro Amenábara, dramat o ateistce i filozofce Hypatii bestialsko zamordowanej przez zwolenników biskupa Cyryla z Aleksandrii (później uznanego za świętego). Film oparty jest na prawdziwej historii, tyle że sprzed 16 wieków, ale kontrowersje budzi współczesne. Od piątku w kinach - chyba, że dystrybutor się rozmyśli.

Rachel Weisz jako Hypatia (fot. Forum Film)

Przeciwko "Agorze" protestowali hiszpańscy chrześcijanie, w USA długo nie mógł znaleźć dystrybutora, a do włoskich kin w obawie przed reakcją Watykanu ogóle nie wszedł. W Polsce pierwsze działa wytoczył „Idziemy”, przedstawiający się jako „tygodnik pokolenia JPII”, który nazwał „Agorę” „sugestywną agitką antychrześcijańską z odniesieniami współczesnymi” i uznał, że „film wprost kipi niechęcią do chrześcijaństwa". Żywa dyskusja na temat filmu toczyła się też na forum „Frondy”.

Film zbiera cięgi od drugiej strony polityczno-światopoglądowego sporu: mimo że jego bohaterką jest silna kobieta, feministki też nie są zadowolone. Po pokazie filmu dr Monika Rudaś-Grodzkiej z gender studies w PAN powiedziała, że Hypatia stała się ofiarą „wyznawanego przez siebie neoplatonizmu, w którym kryła się pogarda dla kobiet”. A Agnieszce Wiśniewskiej z „Krytyki Politycznej” nie podoba się, ze filmowa Hypatia, grana przez Rachel Wiesz, jest za młoda, za ładna, i w stereotypowy sposób pożądana przez otaczających ją mężczyzn. – Ten film pokazuje męską walkę o władzę, a kobieta pokazana jest tam w taki sposób, że jest tylko pięknym i wielbionym ciałem o męskim umyśle. Hypatia wyrzeka się cech kobiecych – wyjaśnia w rozmowie z tvn24.pl.

Premiera jutro? Dystrybutor: zastanowimy się

Dzwonię do Forum Film z pytaniem, czy wobec kontrowersji związanych z „Agorą” plany dystrybucyjne pozostają bez zmian. W słuchawce zapada cisza, po chwili Jacek Turski z działu marketingu odpowiada: - Zastanawiamy się. – Ale przecież premiera jest jutro? - przypominam. Jeszcze dłuższa chwila ciszy, po czym odpowiedź: - Wprowadzamy.

Turski zapewnia, że kupili „Agorę”, bo to „bardzo dobry film niezmiernie utalentowanego reżysera”. - Co do kontrowersji, które budzi, chcemy dać widzowi możliwość wyrobienia sobie własnego zdania. Ale po raz pierwszy odebraliśmy tyle maili od ludzi protestujących przeciwko wprowadzeniu tego filmu do dystrybucji – dodaje.

Episkopat o filmie się nie wypowiada

Chrześcijanie w Bibliotece (fot. Forum Film)

Pytam rzecznika Episkopatu, czy Kościół zamierza protestować przeciw „Agorze”. – Nie wydaje mi się, żeby aż Episkopat potrzebował w tej sprawie zajmować stanowisko. Skoro się w sprawie „Jezusa z Nazaretu” (film Franka Zefirellego z 1977 roku, red.) nie wypowiadał… – odpowiada ks. Józef Kloch. Zastrzega jednak, że filmu nie widział.

„Agora” dla chrześcijan najłaskawsza nie jest. Akcja dzieje się na przełomie czwartego i piątego wieku naszej ery w Aleksandrii – rzymskim mieście w Afryce Północnej. To niespokojne czasy: imperium rzymskie słabnie, pogańskie religie są w odwrocie, rośnie w siłę natomiast chrześcijaństwo. Hypatia jest uczoną – niezwykle zdolną matematyczką, astronomką i filozofką, która, mimo że jest kobietą, wykłada w słynnej aleksandryjskiej bibliotece i ma grono oddanych uczniów. Jednak w coraz bardziej chrześcijańskiej Aleksandrii nie ma miejsca ani uczonej Hypatii.

Ładni poganie kontra brzydcy chrześcijanie

Hypatia ratuje papirusy (fot. Forum Film)

W jednej z najmocniejszych scen filmu Amenábar („Inni”, „W stronę morza”) pokazuje swoją wizję morderstwa kobiety. Elegancki i harmonijny świata pogańskiej akademii staje w konfrontacji z plebejskim i fanatycznym, ale też dużo bardziej dynamicznym chrześcijaństwem. Widzimy, jak pod naporem tarana wrota bramy aleksandryjskiej biblioteki otwierają się na oścież i wściekły tłum wdziera na dziedziniec. Pijani wściekłością i triumfem, wymachujący motykami, kosami, mieczami i krzyżami ludzie rozbiegają się po budynkach. Tylnymi drzwiami w panice uciekają pogańscy profesorowie i studenci, gubiąc po drodze bezcenne papirusy, gromadzone od lat zbiory przechowujące mądrość wieków. Napastnicy zaczynają orgię niszczenia: obalają posągi bogów i filozofów, niszczą modele kosmosu i matematyczne przyrządy, rwą papirusy i palą je na dziedzińcu. Ognisko cywilizacji zostaje zniszczone, a tam, gdzie filozofowie dyskutowali o naturze bytu, teraz chrześcijanie przechowują bydło.

To nie jedyna konfrontacja między światem pogan a chrześcijan. Ten pierwszy zaludniają elegancko ubrani, wykształceni ludzie, którzy też bywają głodni władzy, ale są raczej oportunistami niż wyznawcami zasady „cel uświęca środki”. Chrześcijanie to z kolei głównie plebs, biedacy, byli niewolnicy w czarnych łachmanach. Przy pasie noszą miecze i torby pełne kamieni – na wypadek, gdyby należało kogoś ukamienować lub przeprowadzić pogrom pogan czy Żydów (a zdarza się to wcale często) - a w oczach mający więcej fanatyzmu niż miłosierdzia.

Hypatia kontra fanatycy

W centrum tego konfliktu jest Hypatia, kobieta piękna, mądra i niezależna, nauczycielka i doradczyni wpływowych polityków. Dla naukowej pasji poświęciła wszystko – nie wyszła za mąż, nie ma dzieci, odmawia chrztu. W co wierzysz? – pyta ją polityk. – W filozofię – odpowiada. Innym razem mówi, że bóg chrześcijan nie okazał się ani lepszy, ani bardziej miłosierny niż jego poprzednicy. Kwestionuje dogmaty, bada naturę świata (w filmie nawet ponad 1000 lat przed Keplerem odkryła, że planety krążą wokół Słońca po elipsach), nie uklęknie przed pismem świętym. Dlatego dla patriarchy Cyryla, który walczy o wpływy w mieście z Orestesem, byłym uczniem Hypatii, dziś prefektem, filozofka jest idealnym celem, jako kobieta, która nie jest posłuszna nikomu. Nawet, a zwłaszcza, Bogu.

Davus, zakochany w Hypatii były niewolnik (fot. Forum Film)

Czy film jest antychrześcijański? Być może. Z pewnością opowiada się przeciw fanatyzmowi każdej maści, i pokazuje tragiczne skutki takiego fanatyzmu. Czy jest tendencyjny? Poganie są ładniejsi i piękniej mówią, ale też nie są idealni: są wśród nich hipokryci i oportuniści, to oni wszczynają zamieszki prowadzące do zdobycia Biblioteki, a wreszcie elegancki i beztroski świat rzymskich panów opiera się na ciężkiej pracy ich niewolników. Wśród chrześcijan niewolników nie ma, chrześcijanie dzielą się chlebem, jak mało by go nie mieli, i oferują wspólnotę – to wszystko ciągnie do nich na przykład młodego Davusa, który, choć zakochany w swojej pani, opuszcza Hypatię.

Hypatia wykorzystana

„Agora” to siódmy film 38-letniego Alejandro Amenábara. Pierwsze cztery nakręcił po hiszpańsku: „Himenóptero”, “Luna”, “Teza” i “Otwórz oczy”. W Hollywood zabłysnął stylowym horrorem „Inni” z Nicole Kidman. Jego kolejny film to „W stronę morza”.
Alejandro Amenábar

Przez wieki życie i męczeńska śmierć czyniły Hypatię kolejno ikoną oświeceniowych racjonalistów, sztadarem antyklerykałów i ateistów oraz świętą feministek. Stała się młotem na fanatyków i tarczą przeciw patriarchatowi, a nawet pseudonimem gwiazdy porno. Jednak dzisiejsi historycy, w tym badaczka dziejów Hypatii, Polka Maria Dzielska, przestrzegają przed obwinianiem o śmierć filozofki wyłącznie religijnej nietolerancji chrześcijan. Według niej do śmierci filozofki w równej mierze doprowadziła polityczna walka o wpływy między Orestesem a Cyrylem.

Własne zdanie o tej historii i o filmie będzie można sobie wyrobić w piątek.

Katarzyna Wężyk//mat

Ale nawet ona padła ofiarą politycznej zazdrości, która w tym czasie panowała. Ponieważ bowiem dość często spotykała się z Orestesem, fakt ten skłonił ludzi ze sfer kościelnych do wysunięcia oszczerczego oskarżenia, że to właśnie ona stoi na zawadzie i sprzeciwia się nawiązaniu przyjaznych stosunków pomiędzy Orestesem a biskupem Cyrylem. Tak więc niektórzy chrześcijanie pod przywództwem lektora Piotra, gnani przez dziki i sfanatyzowany zapał, umówiwszy się między sobą upatrzyli moment, kiedy owa niewiasta wracała skądś do domu, i wyrzuciwszy ją z lektyki zawlekli pod kościół zwany Cezarejon; tu zdarłszy z niej szaty zabili ją odłamkami skorup. Następnie rozszarpawszy ciało na sztuki poznosili poszczególne części na miejsce zwane Kinaron i spalili w ogniu.
cytat

Źródło: tvn24.pl