| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Szkło kontaktowe Nowe wideo Fakty  | 13:39, 23.12.2011 /tvn24.pl AZERBEJDŻAN 20 LAT PO UPADKU ZSRRNaftowy bogacz z beczką prochu pod bokiemNowoczesny Azerbejdżan nierozerwalnie związany jest z wojną o Górski Karabach. Jej przebieg miał decydujący wpływ na pierwsze lata republiki, a brak jej rozstrzygnięcia do dziś rzuca cień na sytuację w regionie. UPADEK ZSRR. 20. ROCZNICA - czytaj raport specjalny W zasadzie nigdy nie było dobrze między Ormianami i Azerami. Jedni jako szczycący się starożytną historią chrześcijanie, a drudzy jako naród turecki dopiero budujący swoją nacjonalistyczną tożsamość dali się sobie wzajemnie we znaki już na początku XX wieku, gdy w zawierusze towarzyszącej upadkowi władzy carskiej mnożyły się pogromy i rzezie, których kulminacją były lata I wojny światowej. Komunizm, który nadszedł po krótkim epizodzie azerbejdżańskiej i armeńskiej niepodległości tylko zamroził etniczne konflikty trzymane od tamtej pory w ryzach systemu, a jednocześnie podskórnie je podsycał w myśl imperialnej zasady dziel i rządź. Gdy więc lody radzieckiego imperium zaczęły puszczać, trzymane dotąd pod butem fobie i nieleczone uprzedzenia karmione rodzącym się na nowo nacjonalizmem dały o sobie znać. I tak nowoczesny Azerbejdżan i nowoczesna Armenia miały wykuć się właśnie w Górskim Karabachu – ormiańskiej enklawie na terytorium Azerskiej SRR. Zaczęło się od ormiańskich demonstracji proniepodległościowych i coraz większej pewności siebie miejscowych karabaskich Ormian podsycanej przez Kreml. W efekcie zagrożeni Azerowie woleli wyjeżdżać do Baku niż żyć w coraz bardziej nieprzychylnym otoczeniu. To samo robili Ormianie uciekając z terenów zamieszkanych w większości przez Azerów. Atmosfera wzajemnej niechęci coraz bardziej się podgrzewała, a nierzadko wybuchała z całą mocą fizyczna nienawiść – w etnicznych starciach zginęły setki ludzi. Pogromy i krwawy odwet Apogeum narodowościowego konfliktu to jednak styczeń 1990 roku, po ogłoszeniu przez Armeńską SRR rozciągnięcia władzy na Górskim Karabachem. W nacjonalistycznej reakcji w pogromie Ormian zginęło blisko sto osób. Odpowiedź sowieckiej władzy była prosta i wyjątkowo sowiecka jako że służyła nie tylko powstrzymaniu pogromu, ale i rozgromienia wszelkiego sprzeciwu ze strony Azerów wobec władzy – armia na czele ze słynnym później gen. Aleksandrem Lebiedziem spacyfikowała Baku. Zginęło co najmniej blisko stu Azerów. Gwałtowny konflikt z Ormianami stał się paradoksalnie wentylem wolności i demokracji dla Azerów. Korzystając z Gorbaczowowskich reform i rozluźnienia także w Azerbejdżanie powstawać zaczęły inne niż komunistyczne ugrupowania. Konflikt z Ormianami sprzyjał ich pączkowaniu. Najpoważniejszym ruchem zbudowanym m.in. na bakijskiej masakrze okazał się Ludowy Front Azerbejdżanu, który już w 1989 roku zaczął organizować strajki. W 1990 roku ster władzy nie przeszedł do LFA, ale pozostał u komunistów, a konkretnie Ajaza Mutalibowa. To jemu przypadło w udziale ogłoszenie niepodległości kraju 18 października 1991 roku i zostanie pierwszym jego prezydentem, mimo że Mutalibow pragnął zachowania ZSRR. Prezydentem nie był zresztą długo. W azerbejdżańskie życie polityczne znów wtargnął karabaski konflikt. Wojna rozdaje karty 6 stycznia 1992 roku Republika Górskiego Karabachu ogłosiła niepodległość i Ormianie przystąpili do ofensywy. Wspierani przez Rosjan nie mieli problemów w rozprawie z niedoświadczonymi Azerami (w radzieckiej armii Azerowie jako muzułmanie nie byli częstym widokiem w jednostkach bojowych, w przeciwieństwie do tradycyjnie prorosyjskich Ormian) i w krótkim czasie zdobyli kilka ważnych punktów oporu Azerów. Przełomowa była masakra azerskich mieszkańców miasteczka Chodżały pod koniec lutego, której wojska podległe Baku (zbieranina marnej republikańskiej armii i kilku de facto niezależnych oddziałów wiernych jedynie swoim dowódcom) nie były w stanie zapobiec. Rozgoryczenie w Baku było tak wielkie, że Mutalibow musiał ustąpić (choć próbował potem wrócić), a zastąpił go przywódca Ludowego Frontu Abulfaz Elczibej. Kontrofensywa rządu Elczibeja jednak szybko załamała się na wiosnę 1993 roku, a wraz z jej porażką i kontrofensywą Ormian załamał się i rząd Elczibeja (wielu komentatorów sugeruje też, że upadek Elczibeja związany był z jego próba otwarcia azerbejdżańskiego przemysłu naftowego na Zachód, co wyjątkowo nie podobało się jedynemu odbiorcy ropy, Rosjanom). Prezydent padł więc ofiarą zamachu stanu płk. Surata Husejnowa, współodpowiedzialnego za frontowe klęski. Ratując się przed całkowitym upadkiem i nie chcąc oddawać władzy w ręce Husejnowa, Elczibej, dysydent i intelektualista, wezwał na pomoc człowieka, z którym nie było mu nigdy ideologicznie po drodze, generała KGB Hejdara Alijewa. Powrót Alijewa Ten 70-letni wówczas mężczyzna nie był nikim nowym na azerbejdżańskiej scenie politycznej. Republiką, jako Pierwszy Sekretarz miejscowej Partii, władał już od 1969 roku z nadania Leonida Breżniewa i był postrzegany jako twardogłowy przedstawiciel nomenklatury. Jako kagiebista Alijew był też człowiekiem wszechmocnego szefa KGB Jurija Andropowa, który nawet zdążył ściągnąć go do Baku w czasie swoich krótkich rządów. Jednak Alijew w Moskwie się nie odnalazł i w 1987 roku Michaił Gorbaczow zmusił go do odejścia. Przez kolejne lata Alijew siedział cicho, budując swoją pozycję, w Nachiczewaniu, należącej do Azerbejdżanu autonomicznej republice między Armenia a Turcją. Aż wezwał go Elczibej. Chętny na władzę i cieszący się popularnością Alijew nie odmówił. Chwilowo wszedł w sojusz z Husejnowem i wspólnie sprawowali władzę – Alijew jako prezydent, Husejnow jako premier. Nowa głowa państwa spróbowała, a jakże, doprowadzić do przełomu w karabaskim konflikcie. Alijew zreorganizował armię, zarządził pobór i nawet zdołał odnieść kilka sukcesów, zanim i jego ofensywa nie utknęła pod koniec zimy 1994 roku. Tym razem jednak i karabaskim Ormianom zabrakło sił na toczenie dalszej walki – w maju zawarto obowiązujący do dziś rozejm. Nie zadowala on żadnej ze stron – z jednej strony niemal 20 proc. Azerbejdżanu (w tym terytoria niekarbaskie) pozostaje pod kontrolą Ormian, a z drugiej strony Republiki Górskiego Karabachu z powodu formalnie trwającej wojny nie uznaje nikt na świecie. Zawieszenie broni pozwoliło jednak obu stronom na zajęcie się innymi sprawami niż toczenie wojny, na czym Azerbejdżan wyszedł zdecydowanie lepiej.  W Białymstoku objawia się nowa forma sztuki. Na dziedzińcu Pałacu... czytaj więcej »Kurs na stabilizację Mimo początkowych nadziei epoki Ludowego Frontu Azerbejdżan nie poszedł bowiem drogą zachodniej demokracji. Dla mieszkańców kraju ważniejsza okazała się stabilizacja niż demokracja, gdyż pomimo nadużyć władzy Alijew cieszył się dużym poparciem i sukcesja władzy odbyła się bez większych tarć, co było być może nawet w większym stopniu zasługą nieudolności podzielonej opozycji niż skuteczności aparatu represji państwa. Mimo bowiem władzy silnej ręki obaj Alijewowie starali się nie przesadzać z autorytaryzmem, by nie narażać się na psującą atmosferę interesów krytykę Zachodu. Dlatego też w pewnych granicach tolerowana jest opozycja, a jej przedstawicieli nie spotyka los ich kolegów zza Morza Kaspijskiego, choć władza potrafi reagować i przesadnie na najdrobniejsze przejawy nieposłuszeństwa, co pokazały próby przeniesienia atmosfery Arabskiej Wiosny na ulice Baku. Prędzej czy później Azerbejdżan Ilhama Alijewa bądź jego następcy czekają jednak duże wyzwania społeczne związane przede wszystkim z modelem gospodarki opartym niemal wyłącznie o surowce, a co za tym idzie z bezrobociem oraz korupcją i nepotyzmem, które zdają się być chorobą trawiącą Azerbejdżan od setek lat. Na razie Alijew korzysta z małej popularności i przebojowości ruchów sprzeciwu, ale sytuacja taka może nie potrwać długo.  Rywalizacja o dostawy gazu ziemnego do Europy może doprowadzić do wojny na... czytaj więcej »Kolejnym wyzwaniem dla Baku będzie też sytuacja międzynarodowa, a przede wszystkim stosunki z Rosją. Od czasów Hejdara Alijewa Azerbejdżan prowadzi ostrożną politykę niedrażnienia Moskwy, a jednocześnie niewchodzenia z nią w bliższe porozumienia (w Azerbejdżanie nie ma np. wojsk rosyjskich, ale kraj należy do Wspólnoty Niepodległych Państw). W tym samym czasie Baku szuka kontaktów z Zachodem, przede wszystkim by móc jeszcze lepiej upłynnić swoje czarne złoto i gaz. Temu też ma służyć gazociąg Nabucco, który ciągle jest w fazie projektów, ale którym po realizacji ma popłynąć przez Azerbejdżan i z Azerbejdżanu błękitne paliwo dla Europy. Największym wyzwaniem dla Baku, łączącym w sobie wszystkie poprzednie, pozostanie jednak kwestia Górskiego Karabachu. Uśpiony konflikt cały czas grozi wybuchem, który może przekształcić dwustronny spór w wojnę regionalną. Na razie Azerbejdżan nie wykorzystuje swojej ogromnej przewagi materialnej i militarnej (duża część dochodów z surowców idzie na zbrojenia) nad Ormianami, choć sporadycznie daje do zrozumienia, że „wszystkie opcje są na stole”. Baku powstrzymuje w zasadzie jedynie Rosja, która stoi za Ormianami zarówno tymi z Erywania jak i karabaskiego Stepanakertu. Gdy tylko Baku zaczyna wygrywać melodię odzyskania utraconych ziem, Moskwa daje sygnał, że jakakolwiek zbrojna zmiana status quo w regionie jest przez nią niemile widziana. Nic dziwnego, skoro zamrożony konflikt (tak jak np. w Mołdawii i w Gruzji) to idealne narzędzie nacisku na obie jego strony, co Moskwa skrzętnie wykorzystuje. Na razie postawić się Rosji Azerbejdżan nie zamierza i nie jest w stanie, a i wątpliwe jest, by był w gotów „strawić” cały Górski Karabach. I Ormianom i Azerom pozostaje mieć więc nadzieję, że w końcu jedno z niezliczonych spotkań obu stron ws. rozwiązania konfliktu przyniesie jakieś rozwiązanie. Na to się jednak nie zanosi. Maciej Tomaszewski ------------ REPUBLIKA AZERBEJDŻANU Ogłoszenie niepodległości: 30 sierpnia 1991 Stolica: Baku Powierzchnia: 86 600 km kw. Ludność: ok. 8,37 mln Podział etniczny: Azerowie 90,6 proc., Rosjanie 1,8 proc., Ormianie 1,5 proc., inni 6,1 proc. Języki: azerski (oficjalny) 90,3 proc., lezgi 2,2 proc., rosyjski 1,8 proc., ormiański 1,5 proc., inne 4,2 proc. Głowa państwa: prezydent Ilham Alijew (od 2003) PKB per capita: 10 900 USD Dodaj do: Naftowy bogacz z beczką prochu pod bokiemhttp://www.tvn24.pl/12691,1729039,,,naftowy-bogacz-z-beczka-prochu-pod-bokiem,wiadomosc.htmlPodyskutuj brak komentarzy Pozostałe informacje 50 dzieci zabitych jednego dnia. ONZ potępia masakrę w Huli05:38 JEDNOGŁOŚNIE: ODPOWIEDZIALNOŚĆ PONOSI RZĄD SYRII
Rada Bezpieczeństwa ONZ ostro potępiła w niedzielę masakrę ponad 100 cywilów w syryjskim mieście Hula i wskazała, że...czytaj dalej » Syria znów spływa krwią. Rada Bezpieczeństwa ws. masakry27-05-2012 KONIEC POZORÓW ROZEJMU
Po ponad miesiącu formalnego zawieszenia broni pod auspicjami ONZ, obie strony wojny domowej w Syrii kończą grę pozorów. Po...czytaj dalej » Bójka o paradę gejów. W akcji OMON i kościelni aktywiści27-05-2012 STARCIA W MOSKWIE. 40 OSÓB ZATRZYMANYCH Na ulicach Moskwy doszło do przepychanek i bójek pomiędzy obrońcami praw homoseksualistów, a aktywistami kościoła prawosławnego....czytaj dalej » 08:08 KONSERWATYŚCI PRÓBUJĄ ZARADZIĆ MASOWYM KRADZIEŻOM Plaga złomiarzy na Wyspach zmieni prawoGwałtowny wzrost skali plagi złomiarzy w Wielkiej Brytanii osiągnął nieznany wcześniej w tym kraju poziom. Masowo znikają...czytaj dalej » 06:58 INTERNAUCI WYŚLEDZILI GO Z ŻONĄ PRISCILLĄ W RZYMIE Padł ofiarą własnego dzieła. Zuckerberg w podróży poślubnejMark Zuckerberg, twórca Facebooka, sam stał się ofiarą swojego dzieła, które znacząco zredukowało strefę prywatności. Internauci...czytaj dalej » 06:15 FAKTY TVN: 18-LATEK ZAGRAŁ NA NOSIE ZSRR?
Szalony lot za Żelazną KurtynęMathias Rust w 1987 roku miał 18 lat i mnóstwo odwagi. Zamiast lecieć z Helsinek do Sztokholmu, obrał kurs na Moskwę. Choć...czytaj dalej » 06:04 ŁAPÓWKI, NIEPOLICZONE GŁOSY
Zwycięzcy się skarżą na wyborcze fałszerstwaTrzech kandydatów w egipskich wyborach prezydenckich, którzy w pierwszej turze uzyskali jedne z najwyższych wyników, złożyło w...czytaj dalej » 05:51 NIELUDZKIE TRAKTOWANIE NASTOLATKI
Jak niewolnica. Spała w oborze, jadła karmę dla świńBośniackie małżeństwo przez osiem lat więziło niemiecką nastolatkę, głodząc ją i bijąc - poinformowały lokalne media w niedzielę....czytaj dalej » 05:42 NIE CHCĄ PUTINA U WŁADZY Biały protest w Moskwie. 35 zatrzymanychPolicja zatrzymała w niedzielę kilkadziesiąt osób, protestujących w centrum Moskwy przeciwko prezydentowi Władimirowi Putinowi....czytaj dalej » 27-05-2012 IRAN CHCE BUDOWAĆ DRUGĄ SIŁOWNIĘ W BUSZERZE Kolejna elektrownia, kolejny spór z Zachodem?- Iran zamierza rozpocząć w przyszłym roku realizację projektu budowy drugiej elektrowni atomowej w Buszerze, w pobliżu swej...czytaj dalej » 27-05-2012 WYPOCZYNEK TAK BLISKO NATURY JAK SIĘ DA
Hotel tak ekologiczny, | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
  |
Konsul spadł z klifu. Biegł za piłką
Rosyjski konsul w Japonii zginął tragicznie podczas gry w siatkówkę. Mężczyzna przez nieuwagę spadł ze stromego klifu niedaleko...czytaj dalej »
Informacje dnia
Najnowsze
tc1_tabbar_01
Najważniejsze
tc0_tabbar_01
Najpopularniejsze
tc2_tabbar_01
Sport
Nastały ciemności. Kubot dokończy w poniedziałek
Dwóch wygranych gemów Łukaszowi Kubotowi zabrakło do przypieczętowania zwycięstwa w I rundzie Roland Garros. Przy... czytaj dalej »
czytaj więcej z kategorii: sport »
Biznes
Chcą pomóc rodzicom w powrocie do pracy
Ministerstwo Pracy chce ułatwić młodym rodzicom powrót na rynek pracy. Dlatego planuje uruchomić program dopłat dla... czytaj dalej »| Kursy walut | ||
| USD/PLN | 3.4449 | +0.0059% |
| EUR/PLN | 4.3410 | +0.0055% |
| CHF/PLN | 3.6079 | +0.0032% |
| EUR/USD | 1.2601 | - |
| Notowania | ||
| mWIG40 | 0 | - |
| WIG | 0 | - |
| WIG20 | 0 | - |
czytaj więcej z kategorii: biznes »
Dane dostarcza www.xtb.pl
Polska
Kurski wybierał miss. A myślał, że jedzie do wyborców
Rano miał być w studiu TVN24, ale tym razem, znany z brawurowej jazdy europoseł Jacek Kurski, utknął w korkach pod... czytaj dalej »
czytaj więcej z kategorii: polska »
Meteo
Kultura
Haneke: "Amour" to ilustracja obietnicy złożonej żonie
Tym razem jurorzy w Cannes nie mieli wątpliwości - austriacki filmowiec Michael Haneke nie dał konkurentom szans.... czytaj dalej »
czytaj więcej z kategorii: kultura »
Rozrywka w TVN.pl
Michałki
Polacy zaprojektowali podwodny hotel. Stanie w Dubaju
Choć Water Discus nie będzie pierwszym na świecie podwodnym hotelem, będzie pierwszym obiektem posiadającym cechy... czytaj dalej »
czytaj więcej z kategorii: michałki »
Dyskusje na forum
Magazyny
FAKTY PO FAKTACH
„Fakty po Faktach” to program publicystyczny autorstwa prowadzących główne...czytaj dalej »
KROPKA NAD I
„Kropka nad i” to autorski program Moniki Olejnik, w którym dziennikarka...czytaj dalej »
POLSKA I ŚWIAT
Polska i Świat to codzienny autorski program informacyjny, podsumowujący najważniejsze...czytaj dalej »
FAKTY LUDZIE PIENIĄDZE
Program, którego pomysłodawcą jest Roman Młodkowski, prowadzi Rafał Wojda.czytaj dalej »
PROSTO Z POLSKI
Program poświęcony sprawom i problemom, którymi Polacy żyją na co dzień. Autorzy...czytaj dalej »
JEDEN NA JEDEN
"Jeden na jeden" to autorski program Bogdana Rymanowskiego.Dziennikarz...
czytaj dalej »
SUKCES PISANY SZMINKĄ
Program o tematyce biznesowej skierowany do kobiet, które realizują się zawodowo na...czytaj dalej »
INNY PUNKT WIDZENIA
Program Grzegorza Miecugowa, w którym autor rozmawia z czołowymi postaciami świata nauki...czytaj dalej »
SZKŁO KONTAKTOWE
Program, w którym w luźnej i żartobliwej formie komentowane są wydarzenia dnia.czytaj dalej »
Na skróty:
PolskaŚwiatSportBiznes
MeteoRaportyKulturaMichałki
SondyFaktyNajnowsze InformacjeWideo
FotoNa żywoProgramBlogi
ForumReklamaCennik reklamKontakt24
Szkło kontaktoweKropka nad iProsto z Polski
Fakty Ludzie PieniądzeRozmowa RymanowskiegoTVN24m
Regulamin serwisuPolityka prywatnościInformacje o nadawcy
Inne serwisy:
© TVN24 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone | Program TVN24 może zmienić się bez zapowiedzi.