Raporty » Ukraina wybrała Janukowycza

To co działo się w Kijowie i innych ukraińskich miastach na przełomie 2004 i 2005 roku jest już tylko romantycznym wspomnieniem o czasach, gdy naród – by być bardziej dokładnym: jego większość – stanął razem.

Widok "pomarańczowych" – Wiktora Juszczenki i Julii Tymoszenko – stojących pod rękę na jednej scenie na kijowskim Majdanie Niepodległości wydawał się czymś nieprawdopodobnym, gdy patrzyło się na zażartą walkę, jaką toczyli podczas kampanii między sobą dawni sojusznicy.

Nie dziwi tylko niedźwiedziowata postać ich ówczesnego konkurenta Wiktora Janukowycza, który jawi się jako jedyny pełny zwycięzca starcia sprzed lat. To właśnie Janukowycz, enfant terrible tamtych nerwowych zimowych tygodni, na Pomarańczowej Rewolucji zyskał najbardziej – poparcie dla niego tylko rosło wśród rozgoryczonych rządami "pomarańczowych" Ukraińców.

Pomarańczowe rozczarowanie

A na to rozczarowanie "pomarańczowi" sobie solennie zasłużyli, padając ofiarą własnych obietnic i nieporadności. Gdy Juszczenko obejmował prezydenturę w 2005 r. obiecywał Ukraińcom niemal wszystko – szybki pęd ku Europie i NATO, ratunek dla podupadającej gospodarki i przejrzystość w życiu publicznym. W żadnym z tych punktów pełnego sukcesu nie ma.

Rządy Juszczenki i mianowanej przez niego na początku kadencji Tymoszenko jako premier szybko wytraciły impet. Udało się odwołać tylko kilka sztandarowych przykładów nadużyć poprzedniego prezydenta, Leonida Kuczmy. Cofnięto więc kilka ewidentnie złodziejskich prywatyzacji i przyspieszono dochodzenie prawdy w sprawie słynnego zabójstwa dziennikarza Georgija Gongadze.

Energii parze „pomarańczowych” starczyło na kilka miesięcy. Już po ośmiu fotel premiera straciła Tymoszenko – "księżniczka rewolucji" miała zbyt duże ambicje. Na główną scenę polityczną wrócił zaś Janukowycz, by w 2006 r. objąć fotel premiera. Na krótko – rok później znów na czele rządu stanęła Tymoszenko. Tym razem Juszczenko nie miał wyboru, jej partia wygrała wybory.

Przez cały ten czas w kraju nie przeprowadzono żadnej kluczowej reformy. Oligarchowie nadal pociągający za kulisami za sznurki – każdy z głównych konkurentów ma swoją ekipę – okazali się zbyt silni. W rezultacie kryzys finansowy mocno uderzył w Ukrainę – gospodarka skurczyła się o 15 proc., a długi sięgnęły 20 miliardów dolarów.

Zbyt trudny okazał się kurs na Europę. W kraju, w którym poparcie dla NATO nie jest wysokie, prozachodni politycy, z Juszczenką na czele, nie zrobili wiele, by to zmienić. By oddać mu sprawiedliwość, trzeba zaznaczyć, że i w Sojuszu – poza nielicznymi zwolennikami jak np. Polska – perspektywa przyjęcia Ukrainy nie cieszyła się dużą popularnością.

Wejście do Unii Europejskiej – w przeciwieństwie do członkostwa w NATO dążył do niego Juszczenko, a zgadzają się z nim, choć w różnym stopniu i Tymoszenko i Janukowycz – również wydaje się pieśnią odległej przyszłości. Unijni dyplomaci mówią wprost, że z tak trudnym partnerem jak Ukraińcy dawno nie mieli do czynienia, a kondycja ukraińskiej gospodarki tylko podpiera ich tezę.

Na kogo gra Rosja?

Na ukraińskim rozgardiaszu korzysta Rosja, największy zakulisowy gracz nad Dnieprem. Moskwa nigdy nie pogodziła się z utratą Ukrainy i wykorzystuje każdą okazję by powrócić do Kijowa, czy to za sprawą Floty Czarnomorskiej czy nieustającego, powtarzanego cyklicznie, szantażu energetycznego. Nikt też nie wątpi, że część ukraińskich polityków reprezentuje interesy nie tylko swoje, ale i Rosji.

W 2004 r. takim rosyjskim pionkiem był Janukowycz. To na niego postawił Putin i nie krępował się tego ujawnić. Srodze na tym przegrał, ale wyciągnął lekcje z przegranej rozgrywki. W tym roku Moskwa nie popiera nikogo otwarcie.

Z jednej strony prorosyjskie sympatie przejawia nadal, i wcale tego nie kryje, Janukowycz. Otwartym pozostaje jednak pytanie, czy tak jak kilka lat temu szef Partii Regionów Ukrainy jest sterowany bezpośrednio z Moskwy. Wydaje się, że tym razem prezentuje bardziej „swoje” stanowisko. „Swoje” czyli popierającego go oligarchy Renata Achmatowa, a ten – mówiąc obrazowo - interesy robi w dolarach, nie w rublach.

Podejrzenia o posłuszeństwo wobec Kremla padły też na Julię Tymoszenko. „Księżniczka rewolucji” zrobiła wiele, by na takie oskarżenia – chętnie ferowane przez Juszczenkę – zasłużyć. Częste wizyty na Kremlu, owiane tajemnicą negocjacje gazowe, a w końcu publiczne zaprzeczenie Putina, że stawia na Tymoszenkę, tylko podgrzały te przypuszczenia.

Ostatnim „podejrzanym” był Serhij Tyhipko, typowany na czarnego konia wyścigu. W ostatnim sondażu przedwyborczym wysforował się na drugie miejsce za Janukowyczem. Sondaż robili Rosjanie, a Tyhipko to multimilioner związany niegdyś z Kuczmą i Janukowyczem. Dziś, w swych poglądach na Rosję z tym ostatnim ma niemal identyczne zdanie. Być może dlatego w pierwszej turze Tyhipko ostatecznie poległ.

Tylko Juszczenko, który w trakcie prezydenckiej kadencji powoli przesuwał się na pozycje nacjonalistyczne, jest poza podejrzeniami o prorosyjskość. Nie zagwarantowało mu to jednak sukcesu.

Kim są kandydaci do fotela prezydenta?

Nieczyste sumienia

Prezydent nie uniknął za to podejrzeń o nieczyste interesy i to z Rosjanami w tle. Powszechne jest przekonanie, że to jego ludzie stali za szemranym pośrednikiem w handlu rosyjskim gazem RosUkrEnergo. W obronie wizerunku czystych rąk nie pomógł mu brat uwikłany w interesy z Kremlem, ani syn – igrający z prawem kijowski playboy.

Na tym polu Tymoszenko również nie ma czym się pochwalić. Media co rusz zadają pytania, jak pani premier udało się zgromadzić tak wielki majątek, że stać ją na częste zagraniczne zakupy – Tymoszenko rzadko pojawia się w tej samej kreacji. Kryminalna przeszłość Janukowycza była znana już w 2004 r.

Mimo wszystko do przodu

Mimo wszystkich ułomności Pomarańczowej Rewolucji nie można jednak skreślić jako nieudanego projektu. To, że do końca nie wiadomo, kto wygra wyścig o fotel prezydencki, jest jednym z jej sukcesów.

Nad Dnieprem już nikt nie poważy się o fałszerstwa na taką skalę jak w 2004 r. Ułatwioną pracę ma prasa – dziennikarze już nie giną za swoje artykuły. Wśród polityków panuje zgoda – z różnym stopniem nacisku - co do europejskiego kursu Kijowa. Szlaku demokratyzacji, chociaż mocno zagmatwanego, nie da się już zatrzeć.

Pierwsza runda dla Janukowycza

Pierwszą turę Wiktor Janukowycz nad Julią Tymoszenko wygrał stosunkiem 35,32 proc. do 25,05 proc. głosów.

Były prezes Narodowego Banku Ukrainy Serhij Tihipko uzyskał według najnowszych danych 13,06 proc. głosów i znalazł się na trzecim miejscu. Były przewodniczący parlamentu Arsenij Jaceniuk uzyskał 6,96 proc. Piąty był obecny prezydent Wiktor Juszczenko, który zgromadził 5,45 proc. głosów.

[CZYTAJ WIĘCEJ O WSTĘPNYCH WYNIKACH PIERWSZEJ TURY]

Jak podała Centralna Komisja Wyborcza, frekwencja w pierwszej turze wyborów wyniosła 66,72 proc.

Powtórka w drugiej turze

Drugie starcie z 7 lutego również należało do Janukowycza. Po przeliczeniu głosów ze wszystkich lokali wyborczych, ukraińska Centralna Komisja Wyborcza poinformowała oficjalnie, że w drugiej turze wyborów Janukowycz uzyskał 48,95 proc. głosów.

Jego rywalka Julia Tymoszenko otrzymała 45,47 proc. poparcia.

galeria

Maciej Tomaszewski,kj//ola/mat/kdj