Raporty » Gazowe NIET Kremla

Zaczęło się 1 stycznia 2009 r. Kiedy świat świętował nadejście nowego roku, rosyjski koncern Gazprom całkowicie wstrzymał dostawy gazu dla Ukrainy. Rosjanie jako powód swojej decyzji podali długi Kijowa i brak umowy regulującej ceny surowca w 2009 r.

Wcześniejsze rozmowy na temat cen stanęły, gdyż zdaniem Kijowa Moskwa żądała za gaz za dużo pieniędzy. Według ukraińskich źródeł, Gazprom chciał, by w 2009 r. Ukraina płaciła 250 dolarów za 1000 m3 gazu. To stawka, którą płacą obecnie np. Niemcy. Czy to dużo? Tak - jeżeli wziąć pod uwagę, że jeszcze w 2008 r. Kijów płacił Moskwie znacznie mniej, bo niecałe 180 dolarów za 1000 m3 gazu. Nie - jeżeli posłuchać niektórych ekspertów.

Zdaniem Steve'a LeVine'a eksperta ds. energetycznych i dziennikarza "Bussiness Week'a", 250 dol. za 1000 m3 gazu wcale nie jest wysoką ceną, jeżeli wziąć pod uwagę rosnące ostatnio ceny ropy (w wyniku konfliktu na Bliskim Wschodzie). Wiadomo bowiem, że ruch cen na rynku ropy odbija się z kilkumiesięcznym opóźnieniem na rynku gazu. Jak zaznacza LeVine, Rosjanie przewidują, że średnia cena ropy w tym roku wyniesie ok. 60 dol. za baryłkę (obecnie ok. 46 dol.), a to oznacza, że 1000 m3 gazu powinien kosztować ok. 350 dol. - znacznie więcej niż proponuje Ukrainie Gazprom.

Europa dostaje rykoszetem

O gazowym sporze - wybuchającym niemal co roku - nie byłoby zapewne tak głośno, gdyby nie fakt, że mniej rosyjskiego gazu zaczęło trafiać do kilkunastu innych krajów Europy. Niemal zaraz po zakręceniu kurka, ciśnienie gazu spadło m.in. w Polsce, na Słowacji, czy w Rumunii. Ukraina zabierała bowiem część rosyjskiego gazu, który miał trafiać do tych krajów tranzytem przez jej terytorium.

Ubytki były na tyle znaczne, że uzależniona w 98 proc. od rosyjskiej ropy i gazu Słowacja wprowadziła od 6 stycznia stan wyjątkowy w swojej gospodarce. O całkowitym wstrzymaniu dostaw rosyjskiego gazu płynącego przez Ukrainę poinformowały też m.in. Bułgaria, Grecja, Macedonia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina.

Sytuacja jeszcze się pogorszyła, gdy w środę 7 stycznia, Gazprom całkowicie wstrzymał tranzyt gazu na Zachód przez terytorium Ukrainy. Nastąpiło to o 16.30 czasu polskiego. Koncern argumentował, że podejmuje ten krok, ponieważ Ukraińcy zamknęli wszystkie cztery rurociągi tranzytowe prowadzące przez ich terytorium i w rezultacie gaz przeznaczony na Zachód trafiał na Ukrainę.

Dyplomacja z gazrurką w ręku

Europa dostała potężny sygnał: czas pomyśleć o dywersyfikacji źródeł surowców energetycznych, tak by nie pozostawać w tak ogromnym stopniu zależnym od Rosji.

Obecnie Gazprom kontroluje aż 70 procent światowych złóż gazu ziemnego, a Rosja jest największym eksporterem tego surowca. Przy silnym uzależnieniu wielu gospodarek od gazu, Kreml ma zatem możliwość wywierania nacisku ekonomicznego na wiele krajów. Politykę tę Moskwa realizuje m.in. poprzez odpowiednie kształtowanie cen surowca dla różnych państw.

Tegoroczny konflikt rosyjsko-ukraiński to nie pierwsza tego rodzaju sytuacja w ostatnim czasie. Rosja wstrzymywała już dostawy gazu m.in. dla Białorusi (luty 2004 r.) czy Mołdawii (styczeń 2006 r.). Gazprom groził też zakręceniem kurka Gruzji (grudzień 2006 r.). Za każdym razem oficjalną przyczyną był spór o cenę surowca, ale w tle pojawiały się motywy polityczne.

Jak ominąć Rosję?

Przy okazji każdego z powyższych konfliktów pojawiały się głosy, że musimy jak najszybciej zdywersyfikować nasze źródła surowców energetycznych.

Wśród projektów, które miałyby pozwolić nam na częściowe uniezależnienie się od Rosji wymieniane są przede wszystkim projekty Terminalu LNG (terminal do odbioru skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu), Baltic Pipe (gazociąg z Danii), Nabucco (gazociąg z Azerbejdżanu przez Turcję, Bułgarię, Rumunię i Węgry do Austrii z ew. późniejszym połączeniem z Polską), Sarmacja (gazociąg z Azerbejdżanu po dnie Morza Czarnego, przez Ukrainę i Polskę do Europy Zachodniej).

Szef spółki Bartimpex Aleksander Gudzowaty występował także z propozycją budowy gazociągu, który połączyłby Szczecin z niemieckim Bernau. Gaz, który miałby nim popłynąć także pochodziłby jednak z Rosji.

Rząd Jerzego Buzka miał koncepcje budowy gazociagu z Norwegii, która na terytorium morskim ma ogromne złoża. Gazociąg miał być budowany na podstawie podpisanego porozumienia polsko-norweskiego. Miał stanowić wspólne przedsięwzięcie PGNiG oraz norweskiego Statoil. Gazociąg o długości ok. 1000 km miał biec z Morza Północnego do polskiego wybrzeża Bałtyku. Za jego pośrednictwem gaz miał trafiać również do południowej Norwegii i Szwecji. Polska miała odbierać tą drogą 5 mld m sześc. gazu rocznie z 8 mld m sześc. całkowitej przepustowości. Kontrakt nie został jednak ostatecznie podpisany. Zdecydował o tym kolejny rząd - Leszka Millera.

Gazociąg niezgody

Na razie wszystkie te projekty pozostają jednak jedynie na papierze. Znacznie bardziej realna wydaje się natomiast inna inwestycja - łączący Rosję z Niemcami i omijający nasz kraj Gazociąg Północny (Nord Stream). Doskonale rozumie to rosyjski premier Władymir Putin, który gazową wojnę z Ukrainą próbuje wykorzystać jako kartę przetargową w rozmowach z UE. - Nasi europejscy partnerzy rozumieją teraz, że ten projekt jest konieczny i powinien być szybko rozpoczęty - powiedział w środę.

Plany Nord Stream, który ma przebiegać pod Bałtykiem, krytykuje Polska i kraje bałtyckie, nazywając wprost budowę gazociągu próbą podzielenia Unii Europejskiej. Z kolei wątpliwości co do ekologicznych skutków projektu mają Szwedzi i Finowie.

Projekt cieszy się za to dużym poparciem Niemiec. Były kanclerz Gerhard Schroeder jest szefem rady nadzorczej projektu Gazociągu Północnego.

bgr ram