AAA – najlepsza ocena wiarygodności kredytowej, którą można przyznać długom kredytobiorcy. Oznacza ona, że ryzyko związane z niewypłacalnością dłużnika jest minimalne.

Agencja ratingowa – firma odpowiedzialna za wystawianie ocen wiarygodności kredytowej. Trzema najbardziej wpływowymi agencjami ratingowymi są Moody’s, Standard & Poor’s, oraz Fitch. Skupiają one 95 proc. biznesu w tym sektorze.

Aktywa - majątek kontrolowany przez właściciela, który jest źródłem jego dochodu lub jego wytworzenia.

• Majątek trwały (fixed assets) dobra materialne, które mają okres ekonomicznej użyteczności dłuższy niż rok, np. budynki lub maszyny. Wartości niematerialne i prawne również zaliczają się do aktywów trwałych. Należą do nich np. nieposzlakowana reputacja firmy bądź marka.
• Majątek obrotowy (current assets) rzeczy, które firma może sprzedać bądź zużyć w terminie krótszym niż rok. Należą do nich np. zapasy firmy lub produkty gotowe. Do majątku obrotowego zalicza się również pieniądze należne firmie, np. z tytułu dostaw towarów do kontrahentów lub zwrotu podatków.

Bailout (wsparcie finansowe) – pomoc finansowa udzielona dłużnikowi, który ma kłopoty ze spłatą długu. Można ją stosować na kilka sposobów:

• poprzez udzielanie kredytów dłużnikowi, który nie może się dalej zadłużać na rynkach
• za pomocą udzielenia gwarancji na zobowiązania dłużnika
• dzięki wystawieniu gwarancji dotyczących wartości ryzykownych aktywów dłużnika
• pomagając przyjąć potencjalne straty, np. poprzez dokapitalizowanie banków lub redukując wartość zadłużenia

Bank inwestycyjny – banki te są dostawcą usług finansowych dla rządów, firm, lub bardzo bogatych klientów indywidualnych. Różnią się od banków komercyjnych, w których trzyma się oszczędności lub zaciąga kredyt hipoteczny. Banki inwestycyjne tradycyjnie zajmują się gwarancjami, lub doradztwem w kwestii fuzji i przejęć, oraz tym jak pozyskiwać pieniądze na rynkach finansowych. Termin „bankowość inwestycyjna” odnosi się do bardziej ryzykownych działań podejmowanych przez banki inwestycyjne, w tym bezpośrednie handlowanie na rynkach finansowych na własny rachunek.

Bankructwo – postępowanie prawne, w którym aktywa należące do niewypłacalnego dłużnika (osoby prywatnej, firmy, lub banku) są wyceniane i sprzedawane w celu spłaty zadłużenia. Jeśli aktywa należące do dłużnika mają zbyt małą wartość by spłacić całość zadłużenia, pozostały dług musi zostać wpisany w straty. Oznacza to, że wierzyciel musi zaakceptować, iż część należnych mu pieniędzy nie zostanie zwrócona, a dłużnik uwalniany jest od długu. Przepisy rządzące bankructwem znacznie różnią się między poszczególnymi krajami. Część z nich ma przepisy sprzyjające dłużnikom, a część z nich - korzystne dla wierzyciela.

Bank Światowy – powołany do życia po II Wojnie Światowej razem z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW). Głównym zadaniem Banku Światowego jest finansowanie projektów rozwoju, których celem jest zmniejszenie poziomu biedy na świecie. Szefem tej organizacji jest tradycyjnie Amerykanin, a szefem MFW – Europejczyk. Podobnie jak MFW i Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Bank Światowy przedstawia dane gospodarcze i prowadzi badania, a także komentuje globalną politykę ekonomiczną.

Bazowa stopa procentowa – stopa procentowa ustalana przez banki centralne danego kraju. Jest to wartość, która określa jak oprocentowane są pożyczki udzielane przez tę instytucję bankom. Bazowa stopa procentowa, oraz oczekiwania co do jej przyszłego poziomu, mają bezpośredni wpływ na wysokość oprocentowania kredytów udzielanych przez banki.

BIS – Bank of International Settlement (Bank Rozrachunków Międzynarodowych) – międzynarodowe stowarzyszenie banków centralnych z siedzibą w Bazylei w Szwajcarii. Zasadniczo zajmuje się ono opracowaniem międzynarodowych standardów tzw. adekwatności kapitałowej banków. Jest to minimalny poziom zabezpieczeń, jakim muszą dysponować banki by przeciwstawić się stratom. W odpowiedzi na kryzys finansowy, BIS opracował znacznie bardziej rygorystyczne przepisy. Z racji tego, że jest to już trzeci zestaw takich przepisów, nosi on nazwę Nowa Umowa Kapitałowa – Basel III.

Bon skarbowy – papier wartościowy, w którym instytucja go emitująca (emitent) orzeka, że jest dłużnikiem osoby lub instytucji kupującej obligację (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niej spełnienia określonego świadczenia. W przypadku bonów skarbowych, emitent obiecuje uregulować należności w okresie poniżej jednego roku (tzw. okres wykupu).

BRIC – skrót odnoszący się do szybko rozwijających się gospodarek Brazylii, Rosji, Indii, oraz Chin. Coraz częściej używa się określenia BRICS, gdzie S oznacza RPA (South Africa).

Carry trade – mechanizm polegający na zaciąganiu kredytów w walucie, w której pożyczki są nisko oprocentowane, wymianie go na walutę, w której kredyty są wysoko oprocentowane i następnie użycie tych środków do udzielenia kolejnego kredytu. Również a nawet częściej proces, w którym pożycza się w taniejącej i słabo oprocentowanej walucie po to, żeby zainwestować w dobrze rokujące aktywa (najczęściej surowce). Japoński jen był walutą najczęściej wykorzystywaną w carry tradingu. W chwili obecnej, dolar, euro i funt są również wykorzystywane w tym celu. Ryzyko tych transakcji zależne jest od wahnięć na rynku walutowym.

Chapter 11 („rozdział 11 amerykańskiego kodeksu upadłościowego”) – określenie używane w odniesieniu do ochrony przed bankructwem w USA. Zgodnie z nim, zobowiązania firmy wobec wierzyciela są odraczane, co daje czas firmie na reorganizację zadłużenia, np. poprzez sprzedaż części aktywów. Jednak udziałowcy firmy najczęściej tracą zainwestowany kapitał.

Collateralised debt obligation (CDO, zabezpieczone dłużne instrumenty finansowe) – instrument finansowy, łączący pożyczki indywidualne, obligacje lub inne aktywa w pakiet (portfel), którym można handlować. W teorii, zabezpieczone dłużne instrumenty finansowe mają lepszą ocenę ryzyka niż poszczególne aktywa wchodzące w ich skład, ponieważ ryzyko jest bardziej zdywersyfikowane. Jednakże, ponieważ w dobie kryzysu wiele aktywów osiągało słabe wyniki, wartość wielu zabezpieczonych dłużnych instrumentów finansowych również spadła. Teoria okazała się nieprawdziwa i rozprzestrzeniała ryzyko zamiast je redukować.

Consumer Price Index; CPI (indeks cen towarów i usług konsumpcyjnych) – najczęściej używana miara inflacji danego kraju. Jest ona stosowana przez banki centralne jako docelowa miara inflacji. Przy obliczaniu tego indeksu, brany jest pod uwagę tzw. statystyczny koszyk zakupów, czyli co i ile, według wyliczeń urzędów statystycznych, kupi przeciętne gospodarstwo domowe , w tym z jakich usług skorzysta w ciągu jednego roku. Indeks wyliczany jest na podstawie obserwacji zmian cen towarów i usług wchodzących w skład takiego koszyka.

Credit crunch (ograniczenie dostępności kredytu) – sytuacja, w której banki i inne instytucje udzielające kredytów nagle i w tym samym czasie zaprzestają ich udzielać. Jest to wywołane obawami o zdolność do regulowania należności przez dłużników. Jeśli mocno zadłużony kredytobiorca straci możliwość uzyskania kolejnych pożyczek, może znaleźć się w sytuacji, w której nie będzie w stanie spłacić istniejących zobowiązań. Ograniczenie dostępności kredytu może hamować rozwój gospodarczy, co z kolei powoduje, że przedsiębiorstwom trudniej jest spłacać długi.

Credit default swaps; CDS (swap na zwłokę w spłacie kredytu) – kontrakt finansowy, który zapewnia podobną do ubezpieczenia ochronę przed ryzykiem, że dłużnik jednej ze stron umowy stanie się niewypłacalny. Na przykład, bank, który udzielił pożyczkę Grecji może się zdecydować na zabezpieczenie jej za pomocą CDS. Bank dokonuje okresowych płatności na rzecz sprzedawcy CDS-u. Jeśli Grecja stanie się niewypłacalna, sprzedawca CDS-u musi odkupić pożyczkę od banku po jej pełnej cenie nominalnej. CDS-y nie są używane jedynie jako instrumenty zabezpieczające – tzw. „nagie CDS-y” są też używane przez inwestorów do spekulacji czy kredytobiorca, taki jak np. Grecja, stanie się niewypłacalny.

Czynniki fundamentalne (zewnętrzne i wewnętrzne czynniki realne) – określają wartość długoterminową firmy, waluty, lub papierów wartościowych. Do czynników tych zaliczają się między innymi aktywa, długi, przychód i wzrost.

Deficyt – suma o którą wydatki przewyższają wpływy na przestrzeni jednego roku. W przypadku handlu, termin ten odnosi się do eksportu pomniejszonego o import. W kontekście budżetu rządowego, deficyt równy jest  różnicy między przychodami a wydatkami budżetu.

Deflacja – ujemna inflacja. Sytuacja, w której ceny towarów i usług spadają.

Delewarowanie – proces, za pomocą którego dłużnicy zmniejszają swoje obciążenie kredytowe. Dzieje się to głównie poprzez spłacanie zadłużenia. Delewarowanie może odbywać się też poprzez ogłoszenie bankructwa, lub niewypłacalności, bądź też zwiększanie dochodów przez dłużników, przez co ich długi stają się łatwiejsze w zarządzaniu.Zachodnie gospodarki doświadczają dużego delewarowania, co jest powiązane ze słabym wzrostem gospodarczym, który może utrzymywać się przez lata. Gospodarstwa domowe stosują delewarowanie poprzez spłacanie kredytów hipotecznych bądź zadłużenie na kartach kredytowych. Banki z kolei delewarują poprzez rzadsze udzielanie kredytów, a rządy zaczynają to robić poprzez stosowanie programów oszczędnościowych, czyli zmniejszanie wydatków i podnoszenie podatków.

Dodd-Frank (ustawa Dodd-Frank) – ustawa dotycząca finansów, przyjęta przez USA w roku 2011. Jej celem jest regulacja banków i innych instytucji finansowych. Opisuje ona:

• ograniczenie bardziej ryzykownych działań banków
• powołanie nowej agencji odpowiedzialnej za ochronę konsumentów przed tzw. drapieżnym pożyczaniem (niesprawiedliwym i nieuczciwym praktykom kredytowym) i innymi niesprawiedliwymi praktykami
• regulację ogromnego rynku derywatów (instrumentów pochodnych)
• ustalenie przewodniej roli Federal Reserve (amerykańskiego banku centralnego) w nadzorowaniu przestrzegania przepisów
• obowiązek spełniania ostrzejszych wymagań kapitałowych przez banki
• przepisy umożliwiające regulatorom przejmowanie i likwidowanie dużych banków, które wpadną w kłopoty finansowe

Dywidenda – opłata, która jest częścią zysku netto firmy, przekazywana akcjonariuszom. Wysokość dywidendy uzależniona jest od wyników finansowych firmy w danym roku.

__________________________________

*źródła: BBC, CNN, Sekcja Dokumentacji i Analiz TVN24, tvn24.pl, NBP

Konsultacja:

Piotr Stępniak, niezależny inwestor, akcjonariusz FM Banku, były wiceprezes Lukas Banku i były prezes Getin Holding SA