Raporty » NATO odtajnia dokumenty o stanie wojennym

Ministerstwo Spraw Zagranicznych opublikowało na swojej stronie internetowej dokumenty Sojuszu poświęcone stanowi wojennemu w Polsce. Jak na razie zaprezentowany został pierwszy zbiór upublicznionych dokumentów NATO z lat 1980-1984, przygotowanych przez Sekretariat Międzynarodowy, Międzynarodowy Sztab Wojskowy i Strategiczne Dowództwo do Spraw Europejskich (SHAPE). Na razie odtajniono 65 dokumentów, są one dostępne TUTAJ.

Gotowi do stanu wojennego

Poniżej publikujemy osiem z nich (sukcesywnie będziemy publikować kolejne), które mówią o sytuacji w Polsce począwszy od końca 1980 roku.

Z ich treści wynika m.in. to, że NATO już rok przed wybuchem stanu wojennego było gotowe do ewentualnej interwencji. Z ówczesnych depesz wynika też, że Sojusz przygotowuje się do lotniczej obserwacji Europy, ma wiadomości co do mobilizacji rezerwistów w ZSRR, słabości „Solidarności” oraz przygotowuje się na każdy możliwy scenariusz rozwoju sytuacji. Rozważa, jak reagować na działania ZSRR i Układu Warszawskiego.

13 stycznia 1980: USA szykują się na interwencję ZSRR w Polsce

22 stycznia 1980: ZSRR zaniepokojone wizytą papieża w Polsce

27 października 1980: Zakres działań NATO w przypadku interwencji w Polsce ze strony ZSRR lub Układu Warszawskiego

1 grudnia 1980: Wzrost napięcia w Polsce. NATO prognozuje 2 scenariusze siłowe

8 grudnia 1980: Dyskusja o możliwych działaniach wojskowych NATO w przypadku interwencji ZSRR w Polsce

Grudzień 1980: NATO zaniepokojone sytuacją w Polsce, rozmieszcza samoloty szpiegowskie przy granicy

16 grudnia 1980: W razie radzieckiej interwencji w Polsce NATO przeprowadzi demonstrację siły

5 stycznia 1981: NATO: Wojna może wyjść poza granice Polski

6 stycznia 1981: Trzy opcje ZSRR na inwazję w Polsce

13 marca 1981: MOŻLIWE SCENARIUSZE NA WYPADEK INTERWENCJI WOJSK UKŁADU WARSZAWSKIEGO W POLSCE

6 kwietnia 1981: ZSRR i sojusznicy usuwają polski "nowotwór"

30 czerwca 1981: ZSRR ma zdolność do interwencji, sytuacja w Polsce stabilizuje się

30 czerwca 1981: Dowództwo Sojuszniczych Sił Zbrojnych NATO w Europie odpowiada na interwencję w Polsce

11 sierpnia 1981: Sytuacja gospodarczo-społeczna Polski w kontekście inwazji ZSRR

9 grudnia1981: "Coś się na pewno wydarzy"

Polska poznaje historię oczami NATO

Prace nad odtajnieniem dokumentów Paktu Północnoatlantyckiego zapoczątkowano w grudniu 2010 roku z inicjatywy Ministra Radosława Sikorskiego. Formalny wniosek o upublicznienie materiałów z lat 1980–1985 dotyczących ewentualnej interwencji ZSRR w Polsce, wprowadzenia stanu wojennego i reakcji Sojuszu na to wydarzenie, został złożony przez Stałe Przedstawicielstwo RP przy NATO.

Odtajnianie i udostępnianie materiałów archiwalnych jest normalną praktyką Sojuszu. Wyjątkowość zgody na polski wniosek polega jednak na znacznym przyspieszeniu tego procesu (prace toczone w ramach normalnego trybu nie wykroczyły dotychczas poza dokumenty z połowy lat 70.). Bezprecedensowa jest także zgoda Archiwum Sojuszu na udział polskiego archiwisty w procesie odtajniania. W projekcie uczestniczy bowiem pracownik Biura Archiwum i Zarządzania Informacją MSZ mający dostęp do jeszcze nie odtajnionych archiwaliów i ich wyboru.

- NATO nie kwapiło się do podjęcia ryzyka na rzecz walczących o wolność Polaków – mówił szef MSZ Radosław Sikorski, który zapoznał się wcześniej z dokumentami Kolekcja dokumentów natowskich stanowi ważne uzupełnienie wiedzy historyków o sytuacji międzynarodowej Polski w okresie stanu wojennego. Ich upublicznienie ma też wymiar symboliczny. Polska jest jednym z pierwszych krajów z grona ‘nowych’ państw członkowskich, którym udało się zainicjować odtajnienie dokumentów NATO z czasów zimnej wojny.

Co jeszcze?

Archiwiści Sojuszu będą kontynuować prace nad odtajnieniem kolejnych materiałów. Zostaną one zaprezentowane na specjalnej wystawie w grudniu tego roku, w trzydziestą rocznicę wprowadzenia stanu wojennego.

Sojusz Północnoatlantycki odtajnia dokumenty z okresu zimnej wojny. Dotyczą m.in. reakcji NATO na sytuację w Polsce przed wprowadzeniem stanu wojennego, a także w jego trakcie.

Wśród dokumentów jest notatka z 1 sierpnia 1981, gdzie napisano, że brak jest zagrożenia radziecką interwencją w Polsce, ale zarazem analizowane są konsekwencje ewentualnej interwencji, chaos w Europie i możliwość przypadkowego wplątania państw Sojuszu w konflikt.

W Kwaterze Głównej NATO zakładano też, że rozpoczną się ucieczki Polaków samolotami i planowano przechwytywanie ich przez siły Sojuszu nad wodami międzynarodowymi. Samoloty NATO miały jednak zakaz interwencji, gdyby polskie samoloty były atakowane przez kraje Układu Warszawskiego.

Wśród notatek sporządzanych w kwaterze głównej NATO są i te dotyczące wizyty papieża Jana Pawła II czy zamordowania księdza Jerzego Popiełuszki.

Dokumenty przygotowane zostały przez Sekretariat Międzynarodowy, Międzynarodowy Sztab Wojskowy i Kwaterę Główną Sojuszniczych Sił Zbrojnych NATO w Europie (SHAPE). W przyszłości będą również opublikowane na stronie internetowej MSZ.

mkg//mat