Raporty » Album o 4 czerwca 1989 r.

Kanały RSS

Wideo raport

O obchodach 20. rocznicy wyborów - Sławomir Nowak

Okrągła, 20. rocznica pierwszych (częściowo) wolnych... »

Marek Niedźwiedzki wspomina 1989 r.

Wiemy jak Polacy głosowali 4 czerwca. A jakiej muzyki... »

"Dziennik Telewizyjny" 20 lat później

- Nie kopmy między sobą rowów - apelował w... »

Adela Dankowska w powietrzu spędziła podobną liczbę godzin, jak w Sejmie kontraktowym

Dokładnie dwadzieścia lat temu Adela Dankowska jednego... »

Syrenka w służbie Solidarności (film: Jerzy Gancarczyk)

Dla pana Jerzego pierwsze wolne wybory to przede... »

14:17, 25.05.2009 /tvn24.pl, Bild.de

Jedyny taki Sejm w historii

Fot. Urszula Zielińska...i wygraliśmy

Po wyborach czerwcowych Sejm stanowił egzotyczną mieszankę. Z jednej strony był silny blok koalicji rządowej, który przeciwko sobie miał mniejszą, ale bardziej zwartą opozycję. Lepiej było w Senacie, który w 99 proc. składał się z opozycji.

Parlament miał też przed sobą niezwykłe zadanie - przeprowadzenie radykalnych ekonomicznych zmian, które wyciągną kraj z zapaści. Przed dodatkowym zadaniem stała opozycja, która chciała zmienić przede wszystkim ustrój.

Wszystko to udało się Sejmowi kontraktowemu.

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza - 173 posłów
Zjednoczone Stronnictwo Ludowe - 76 posłów
Stronnictwo Demokratyczne - 27 posłów
Pax - 10 posłów
Unia Chrześcijańsko-Społeczna - 8 posłów
Polski Związek Katolicko-Społeczny - 5 posłów
Obywatelski Klub Parlamentarny - 161 posłów, 99 senatorów

Sejm X kadencji, Senat I kadencji

Wybrać prezydenta

Pierwszym wyzwaniem, przed jakim stanęli posłowie i senatorowie nowej kadencji, był wybór prezydenta - nowego stanowiska przewidzianego zmienioną konstytucją.

Z pozoru zadanie to wydawało się błahe dla obozu rządowego - arytmetyka parlamentarna wskazywała, że dysponująca 300 mandatami w 560 osobowym Zgromadzeniu Narodowym PZPR wraz z sojusznikami bez problemu powinna przeforsować kandydaturę Wojciecha Jaruzelskiego.

Tak się jednak nie stało - Jaruzelski ledwie przeszedł. Dostał dokładnie tyle głosów, ile było wymagane, by zostać wybranym. Głosowało bowiem 544 parlamentarzystów; ważnych było 537 głosów.

Z tego za kandydaturą generała opowiedziało się 270 parlamentarzystów - dokładnie tyle, ile wynosiła bezwzględna większość wymagana przez konstytucję (50 proc. ważnych głosów + 1 ).

Taki wynik jasno pokazał, że w tym parlamencie nic nie jest do końca jasne - z jednej strony część posłów obozu władzy nie zagłosowała za Jaruzelskim, a z drugiej strony nie wszyscy członkowie OKP byli tej kandydaturze przeciwni. Widać było jednak również, że to obóz władzy jest bardziej zagrożony dezintegracją niż "Solidarność".

ZOBACZ LISTĘ POSŁÓW, KTÓRZY ZMIENIALI POLSKĘ

Pierwszy taki rząd w tej części Europy

Jeszcze bardziej uwidoczniło się to przy powoływaniu rządu. 2 sierpnia powstał gabinet Czesława Kiszczaka, ale jego parlamentarne zaplecze było chwiejne - jego rząd poparło jedynie 237 posłów, tylko PZPR głosował w całości "za". Sojusznicy już nie byli tacy pewni swojego poparcia.

OKP postanowił wykorzystać chwiejność SD i ZSL, przeciągając te ugrupowania na swoją stronę. Udało się to Lechowi Wałęsie 17 sierpnia. Tydzień później szefem polskiego rządu był już Tadeusz Mazowiecki.

Wysuniętą przez prezydenta Jaruzelskiego kandydaturę, po uprzednim odwołaniu Kiszczaka, poparło aż 378 z 423 głosujących posłów. Mazowiecki został więc premierem wszystkich ugrupowań.

To poparcie odzwierciedlał skład jego gabinetu - 12 ministrów "Solidarności", czterech PZPR, czterech ZSL, trzech SD, jeden niezależny. Taki gabinet zyskał poparcie 402 w połowie września posłów.

Plan Balcerowicza zmienia socjalizm w kapitalizm

I od razu ruszył do pracy. Już w grudniu gotowy był pakiet ustaw gospodarczych, który kasował panującą w Polsce od blisko pół wieku gospodarkę planową i wprowadzał kapitalizm.

29 grudnia tzw. plan Balcerowicza zyskał poparcie Sejmu - w 1990 r. kraj wchodził z wielką reformą.

Wchodził już jako Rzeczpospolita Polska, bowiem uchwalona tego samego dnia nowela konstytucyjna znosiła PRL raz na zawsze. Od tego czasu "władza zwierzchnia należała do Narodu", a Polska stała się "demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej".

Komunistyczna Polska z przewodnią siłą Partii i orłem bez korony minęła bezpowrotnie. Miesiąc później odeszła w niebyt sama Partia - 30 stycznia 1990 r. sztandar Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wyprowadzono...

ZOBACZ LISTĘ SENATORÓW, KTÓRZY ZMIENIALI POLSKĘ

"Solidarność" zaczyna się dzielić

Opozycja też zaczęła się przeobrażać. Chociaż formalnie nadal działał jednolity Obywatelski Klub Parlamentarny, to w jego łonie tworzyły się kolejne grupy i frakcje. Obóz solidarnościowy zaczął się powoli łamać, ale wciąż tworzył całość.

W połowie 1990 r. konflikt zaczął nabierać na sile - w kraju wcale nie zaczęło się natychmiast polepszać, a opozycja zaczęła dzielić się na zwolenników "przyspieszenia" i tych pozostających wiernym umowie okrągłostołowej.

Swoje dodał Lech Wałęsa ogłaszając słynną "wojnę na górze" - rozłam w "Solidarności" był już bliski. Dokonał się ostatecznie wraz z wyborami prezydenckimi w listopadzie, których symbolem stała się m.in. "siekierka" Wałęsy rąbiąca "grubą kreskę" Mazowieckiego.

Wałęsa kończy dzieło

"Siekierka" wygrała, co spowodowało dymisję rządu Mazowieckiego, konkurenta Wałęsy w wyborach. Na jego miejsce powstał rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego, który, chociaż złożony w dużej mierze z tych samych ludzi, od początku był pomyślany jako rząd przejściowy.

Wałęsa odkąd został prezydentem, dążył bowiem do rozwiązania Sejmu X kadencji i Senatu I kadencji. Parlament zgodził się na samorozwiązanie już w marcu, ale aż do lipca trwały targi między nim a prezydentem o nową ordynację wyborczą.

Ostatecznie pierwszy częściowo wolny parlament przestał istnieć 25 listopada 1991 r.

Maciej Tomaszewski