Raporty » Idziemy do euro - wyboistą drogą

To wcale nie pierwsza próba określenia, kiedy Polska będzie mogła przyjąć wspólną walutę dzięki temu, że gospodarka ustabilizuje się i upodobni do Zachodnich. Trudniejsza jednak od poprzednich, gdyż obecnie wskutek kryzysu i rządowych programów stymulacyjnych dla gospodarki średnia wysokość deficytu sektora finansów publicznych w 2009 roku wyniosła około 6 proc. PKB zamiast 3 proc. - jak przewiduje to Traktat z Maastricht.

Polska zdecydowanie wybiera się do strefy euro przynajmniej od 1 maja 2004 roku, kiedy weszliśmy do Unii Europejskiej. Ale naprawdę, to o euro zaczęliśmy myśleć znacznie wcześniej, przyjmując w latach 90. Traktat z Maastricht i w trakcie negocjacji o akcesji, bo to wtedy zadeklarowaliśmy wypełnienie postanowień traktatu ustanawiającego europejska wspólnotę. PRZECZYTAJ O HISTORII WSPÓLNEJ WALUTY

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych w dokumentach negocjacyjnych o przystąpieniu Polski do UE po raz pierwszy zapisano, że Polska zobowiązuje się do przyjęcia euro. Nie podano jednak dokładnej daty, kiedy to się stanie.prawa

- Dopiero kiedy nasze członkostwo w UE stało się bardzo realne, czyli w latach 2003-2004 sprawa nabrała tempa – opowiada Sekcji Dokumentacji i Analiz TVN24 ekonomista Invest-Banku Jakub Borowski, który wówczas kierował Zespołem ds. Euro w Narodowym Banku Polski. W 2004 roku ten zespół opracował raport o szansach i zagrożeniach płynących ze wspólnej waluty. A rok później pierwszy raz pojawiła się data, kiedy będziemy gotowi do wejścia do Eurolandu. Jak wynikało z raportu Ministerstwa Finansów - miał być to rok 2009.

- To było jedynie wskazanie, kiedy to może być możliwe, a nie oficjalne stanowisko rządowe - tłumaczy Sekcji Dokumentacji i Analiz Konrad Szeląg, jeden z autorów tego opracowania.

W następnych latach w sprawie euro nie wiele się działo. – Nie pojawiło się żadne rzetelne opracowanie, ani nie podjęto żadnej decyzji – opowiada Konrad Szeląg.

A tu nagle 10 września 2008 roku premier Donald Tusk oświadczył, że Polska będzie w stanie wejść do strefy euro w 2011, co realnie oznaczało wejście wspólnej waluty do obiegu 1 stycznia 2012.

Data pojawiła się tak nagle, że do tej pory nie wiadomo, czy premier miał autentyczne przesłanki, by ja podać, czy też może tymi słowami chciał zaczarować nadciągający kryzys. Niecały tydzień później o ochronę przed wierzycielami wystąpił do sądu amerykański gigant bankowy Lehman Brothers i od tej pory kryzys przybrał postać niszczącej rynki finansowe i globalną gospodarkę lawiny. Nie wiadomo, czy gdyby nie „magiczne” oświadczenie Donalda Tuska, nie musielibyśmy płacić 6 lub 7 złotych za jedno euro zamiast niecałych pięciu w najgorszych dla polskiej waluty czasach niemal dokładnie rok temu.

- Była to pierwsza oficjalna deklaracja rządowa. Wcześniej pojawiały się jedynie opinie. Np. wicepremier Grzegorz Kołodko wspominał o 2006 roku – komentuje Szeląg.

Słowa premiera Tuska jednak – choć rozwój globalnych wydarzeń przekroczył wszelkie wcześniejsze wyobrażenia – rząd zaczął przekuwać na fakty. Sześć tygodni później zaprezentował, stworzony przez Ministerstwo Finansów, raport zwany „mapą drogową”, w którym znajdował się harmonogram prac związanych z przyjęciem wspólnej waluty.

Mapa drogowa

Według mapy w 2011 Polska miałby spełnić kryteria dzięki czemu, 1 stycznia 2012 r. mogłaby przyjąć wspólną walutę. Proces przygotowań podzielono na 4 etapy. Pierwszy zmierza do tego, by złoty został włączony do dwuletniego okresu ERM2. Do końca 2009 roku miały trwać prace przygotowawcze Ministerstwa Finansów i Narodowego Banku Polskiego. Został powołany Pełnomocnik Rządu do spraw koordynacji przygotowań do wprowadzenia euro – wiceminister finansów Ludwik Kotecki. Na pierwszą połowę 2009 roku planowane było włączenie złotego do ERM2. Kolejny etap miał trwać od drugiej połowy 2009 do połowy 2011. Miała się wtedy rozpocząć kampania informacyjna na temat euro. W etapie tym miała być także podjęta decyzja w sprawie wzoru polskiej strony narodowej monet euro PRZECZYTAJ JAK SIĘ ROBI EURO.

Na przełomie 2010 i 2011 Polska miała wystąpić do Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Centralnego z wnioskiem o przygotowanie raportów o konwergencji poza regularnym terminem jego publikacji. Raporty te – według założeń - miały ukazać się w maju 2011. A potem miała tylko zapaść decyzja Rady ECOFIN (Rada do spraw gospodarczych i finansowych – jeden ze składów Rady Unii Europejskiej, tworzony przez ministrów ds. gospodarczych i ministrów finansów państw członkowskich UE) o wejściu Polski do Strefy Euro i decyzja o nieodwołalnym kursie wymiany złotego na euro.

Trzeci etap - od decyzji ECOFIN do momentu przystąpienia do strefy euro. Po ustaleniu kursu wymiany miał rozpocząć się okres podwójnych cen i monitorowanie cen w sektorze detalicznym. PRZECZYTAJ, CZEGO NAJBARDZIEJ OBAWIAMY SIĘ W ZWIĄZKU Z WPROWADZENIEM EURO I CZY SŁUSZNIE. W etapie tym przewidziana jest produkcja monet z polską stroną narodową, zaopatrzenie banków i sektora detalicznego w euro. Ostatni etap to wprowadzenie euro do obiegu i wycofanie z obiegu złotego.

Zmiany w konstytucji

Aby jednak wprowadzenie euro było w Polsce możliwe, konieczne są także zmiany w konstytucji RP. W Art. 227 punkt pierwszy brzmi "Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza". Jeśli wprowadzilibyśmy euro wówczas za jego emisje odpowiadałby Europejski Bank Centralny. By dokonać zmian potrzebne jest co najmniej 2/3 głosów przy ustawowej liczbie posłów. W przypadku pełnego składu posłów, jest to 307 głosów. Również Senat musi zgodzić się na tę zmianę. Na to, żeby Polska w strefie bezpieczeństwa się znalazła, zgodzić się musi także prezydent.

Kryzys rozwiewa marzenia

Plany przyjęcia wspólnej waluty szybko zrewidowała jednak rzeczywistość. Kryzys finansowy spowodował nieprawdopodobna huśtawkę kursów walut, spowolnienie gospodarcze - trudności budżetu, konieczność zwiększenia deficytu i zadłużenia. Pierwsze kilka miesięcy 2009 roku były jednym z najbardziej niestabilnych okresów dla naszej waluty. Mimo wątpliwości wielu ekspertów, co do realnych szans na wprowadzenie Polski do euro, rząd wciąż trwał w swoich postanowieniach. Dopiero na początku maja w wywiadzie dla "Financial Times" minister finansów Jacek Rostowski przyznał otwarcie, że przyjęcie euro może się opóźnić. Potem wielokrotnie powtarzał, że rok 2012 nie był datą sztywną, a jedynie celem.

Cel ten przestał istnieć całkowicie pod koniec czerwca, kiedy to Komisja Europejska objęła Polskę – podobnie jak kilkanaście innych unijnych państw – procedurą nadmiernego deficytu sektora finansów publicznych. Wyniósł on 3,9 proc. PKB w 2008 roku, czyli powyżej dopuszczonej wartości referencyjnej trzech proc. Szacuje się, że w 2009 roku był conajmniej dwa razy większy. KE dała nam czas na jego "zbicie" do 2012 roku.

W końcu o tym, że rząd zabiera się do opracowywania nowej mapy drogowej poinformował pod koniec lipca pełnomocnik ds. euro, wiceminister Ludwik Kotecki. Daty, którą miałby się kończyć dokument, nie podał. Pod koniec 2009 roku premier Tusk powiedział, że realny jest rok 2015. Wielu ekonomistów twierdzi, że to może się udac, jeśli przygotowania zaczęłyby się już.

Edyta Grykałowska; Maciej Góźdź ram